G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan bir\u00e7ok afetin, felaketin ve salg\u0131n\u0131n temelinde \u00e7evre sorunlar\u0131 yat\u0131yor. Bu itibarla, d\u00fcnyam\u0131zda bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluyoruz. Yeni bir d\u00fczen kuruluyor. \u00c7evreyi merkeze alan bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm.\u00a0 S\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131 daha etkin ve verimli kullanmay\u0131 ama\u00e7 edinen bir yakla\u015f\u0131ma, d\u00f6ng\u00fcsel bir yakla\u015f\u0131ma ge\u00e7iliyor.<\/p>\n
Zorunlu bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bu asl\u0131nda. 1990\u2019dan beri her y\u0131l yay\u0131nlanan BM Kalk\u0131nma Program\u0131’n\u0131n (UNDP)<\/em> \u0130nsani Geli\u015fim Raporu da yeni bir \u00e7a\u011fa girdi\u011fimizi – insan \u00e7a\u011f\u0131 i\u00e7erisinde bulundu\u011fumuzu ifade ediyor. \u0130nsan eliyle \u00fcretilen k\u00fctlenin do\u011fal canl\u0131 k\u00fctlesini ge\u00e7ti\u011fine dair yap\u0131lan bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar da bunu teyit ediyor.<\/p>\n \u00dclkemizde bu minvalde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm var. 1993 y\u0131l\u0131nda 39 vatanda\u015f\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7ine alan \u00e7\u00f6p patlamas\u0131n\u0131 unutmad\u0131k. Patlayan \u00e7\u00f6p sahalar\u0131ndan s\u0131f\u0131r at\u0131\u011fa ge\u00e7iyoruz. B\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015f\u0131yoruz. Bunun i\u00e7in de yat\u0131r\u0131mlar h\u0131z kesmeden devam ediyor. \u00c7evre meselesini \u00f6nleyici hekimlik olarak de\u011ferlendiriyoruz. \u00c7evreye ne kadar yat\u0131r\u0131m yap\u0131l\u0131rsa sa\u011fl\u0131k masraflar\u0131 da o derece azal\u0131\u015f seyreder. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile, bu saikla hareket ediyoruz. Tabii bunun i\u00e7inde ilk g\u00fc\u00e7l\u00fc yasal bir altyap\u0131ya ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n 1983 tarihli 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Kanunumuz neredeyse 40 ya\u015f\u0131n\u0131 dolduruyor. \u00c7evre konusu olduk\u00e7a dinamik bir konu olmas\u0131na ra\u011fmen ilgili yasam\u0131z uzun y\u0131llar boyunca k\u00fc\u00e7\u00fck baz\u0131 d\u00fczenlemeler d\u0131\u015f\u0131nda el de\u011fmeden durmu\u015f. 1994\u2019te \u0130stanbul ile ba\u015flayan \u00e7evre yat\u0131r\u0131mlar\u0131 2002 y\u0131l\u0131 sonras\u0131 t\u00fcm \u00fclke sath\u0131na yay\u0131ld\u0131. \u00c7evre Kanunumuz g\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fen ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap vermek, D\u00fcnya ile uyumlu olmak ad\u0131na iki tanesi son 2 y\u0131lda olmak<\/u><\/em> \u00fczere 3 defa kapsaml\u0131 revizyona tabi tutuldu.<\/p>\n \u0130lk kapsaml\u0131 d\u00fczenleme 2006 y\u0131l\u0131nda hayata ge\u00e7irildi. Tuzla Orhanl\u0131\u2019da tehlikeli kimyasal at\u0131k i\u00e7eren varillerin bulunmas\u0131, kamuoyunun da \u00e7evresel kayg\u0131lar\u0131n\u0131n artmas\u0131 \u00fczerine y\u0131llarca kad\u00fck olmu\u015f d\u00fczenleme d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck gayretleriyle Meclis\u2019ten ge\u00e7irilmi\u015fti. D\u00fczenleme ile \u00e7evre cezalar\u0131 y\u00fckseltilmi\u015f, denetim faaliyetlerinin artmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n S\u0131f\u0131r At\u0131k Hareketi ana tema oldu<\/em><\/strong><\/p>\n Son 15-20 y\u0131l i\u00e7erisinde d\u00fcnyada ya\u015fanan h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131 olarak y\u00fckselen t\u00fcketim endeksli trendlerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00f6netimi yeni \u00f6nlemlerin ve daha etkili ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 zaruriyetini do\u011furdu. Bu itibarla da 2018 y\u0131l\u0131nda ikinci kez<\/u><\/em> kapsaml\u0131 bir \u00c7evre Kanunu Revizyonu yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bu d\u00fczenlemenin temelinde ise hi\u00e7 ku\u015fkusuz Eyl\u00fcl 2017\u2019de Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z Say\u0131n Emine Erdo\u011fan Han\u0131mefendinin himayelerinde ba\u015flat\u0131lan s\u0131f\u0131r at\u0131k hareketi vard\u0131. Halihaz\u0131rda %13 olan geri kazan\u0131m hedefi 2023 y\u0131l\u0131 %35 olarak belirlendi. Bu amaca ula\u015fmak \u00fczere ilk olarak zorunlu depozito uygulamas\u0131 bu Yasa ile tan\u0131mland\u0131. Etkin at\u0131k y\u00f6netimi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan finansman altyap\u0131s\u0131 i\u00e7in de \u00fccretli plastik po\u015fet uygulamas\u0131n\u0131 da i\u00e7eren geri kazan\u0131m kat\u0131l\u0131m pay\u0131 (GEKAP) hayata ge\u00e7irildi. GEKAP ile bir yandan kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131k \u00f6nlenirken bir yandan da s\u0131f\u0131r at\u0131k uygulamalar\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan mali kaynak olu\u015fturuldu. Muhataplara kendi toplama altyap\u0131lar\u0131n\u0131 kurarak depozito y\u00f6ntemi ile at\u0131klar\u0131n\u0131 toplamalar\u0131 halinde de GEKAP muafiyeti hakk\u0131 tan\u0131nd\u0131. B\u00f6ylece GEKAP\u2019tan as\u0131l murad\u0131n at\u0131klar\u0131n depo alanlar\u0131na gitmesinden ziyade ayr\u0131 bir \u015fekilde toplanmas\u0131, i\u015flenmesi ve ekonomiye kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu netlik kazand\u0131.<\/p>\n D\u00fczenleme kapsam\u0131nda ele al\u0131nan konulardan biri de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 plastik kirlili\u011fi ile m\u00fccadele kapsam\u0131nda ta\u015f\u0131ma ama\u00e7l\u0131 plastik torbalar\u0131n \u00fccretlendirilmesi oldu. 2019 y\u0131l\u0131nda ge\u00e7ilen uygulamaya milletimiz b\u00fcy\u00fck bir tevecc\u00fch g\u00f6sterdi. \u0130lk y\u0131l\u0131n sonunda %80 oran\u0131nda azalt\u0131m ile yakla\u015f\u0131k 180.000 ton plasti\u011fin kullan\u0131m\u0131 \u00f6nlendi.<\/p>\n Yine \u00f6nemli do\u011fa dostu uygulamalar\u0131ndan biri olan ekolojik ge\u00e7i\u015fler ilk kez bu d\u00fczenleme ile yasal zemine kavu\u015ftu. Bu noktada, otoyollar\u0131n yaban hayat\u0131n\u0131 b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc alanlarda, yaban hayat\u0131n\u0131 korumak, yaban hayat\u0131 sakinlerinin zarar g\u00f6rmeksizin ge\u00e7i\u015fini sa\u011flamak \u00fczere k\u00f6pr\u00fc, menfez ve alt ge\u00e7it t\u00fcrlerinde ekolojik ge\u00e7i\u015flerin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n Di\u011fer bir d\u00fczenleme de enerji \u00fcretimine y\u00f6nelik oldu. Bu \u00e7er\u00e7evede, d\u00fcnyada da yayg\u0131n olan yenilenebilir enerji \u00fcretiminin a\u00e7\u0131k denizlerde de yap\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131nd\u0131.\u00a0 R\u00fczg\u00e2r enerjisi, dalga enerjisi, gelgit enerjisi gibi s\u0131f\u0131r emisyonlu, iklim ve hava dostu uygulamalar\u0131n a\u00e7\u0131k denizlerde -offshore- yap\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131nd\u0131.<\/p>\n \u00a0\u00c7evre Ajans\u0131 Kuruluyor<\/em><\/strong><\/p>\n Ya\u015fanabilir bir \u00c7evre vizyonu ekseninde hareket eden Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bu minval \u00fczere att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131mlara bir yenisini daha ilave etti. T\u00fcrkiye \u00c7evre Ajans\u0131n\u0131n kurulmas\u0131, S\u0131f\u0131r At\u0131\u011f\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, \u00c7evre dostu Bisikletli Ula\u015f\u0131m\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 gibi bir\u00e7ok hususu i\u00e7eren Yasa Teklifi Gazi Meclisince kabul edilerek yasala\u015ft\u0131. 30 Aral\u0131k 2020 tarihli Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi.<\/p>\n D\u00fczenleme ile \u00fclkemizde \u0130LK DEFA \u00e7evre ajans\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yoruz. Ajans\u0131n \u00f6ncelikli hedefi ise Depozito-\u0130ade Sisteminin (D\u0130S) y\u00f6netimi. D\u00fcnyada da yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ve at\u0131klar\u0131n toplanmas\u0131nda etkin bir ara\u00e7 olan D\u0130S’in tek elden y\u00f6netilerek etkinli\u011fi artacak. \u0130lk etapta, yo\u011fun olarak kullan\u0131lan ve y\u0131ll\u0131k 20 milyar adeti a\u015fan i\u00e7ecek ambalajlar\u0131na uygulanacak D\u0130S ile daha temiz ve y\u00fcksek miktarda at\u0131k toplanacak. Birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7erisinde %90 geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ula\u015fmas\u0131 beklenen sistem ile y\u0131ll\u0131k 1 milyon tonu a\u015fan ilave at\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyecek.<\/p>\n Ajans\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan di\u011fer bir g\u00f6revi de s\u0131f\u0131r at\u0131k odakl\u0131 eylemler olacak. Bu itibarla; \u00e7evrenin korunmas\u0131na y\u00f6nelik toplumsal duyarl\u0131l\u0131k ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131, s\u0131f\u0131r at\u0131k uygulamalar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclecek ve bu noktada ilgili payda\u015flara destek verilecek.<\/p>\n Bisikletli Ula\u015f\u0131m Yayg\u0131nla\u015facak<\/em><\/strong><\/p>\n Yasada yer alan \u00f6nemli hususlardan biri de Bisikletli Ula\u015f\u0131m\u0131n Yayg\u0131nla\u015fmas\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede; \u00f6zellikle salg\u0131n s\u00fcrecinde daha da \u00f6nem kazanan \u00c7evre Dostu alternatif ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n kolayla\u015fmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli d\u00fczenlemelere imza at\u0131ld\u0131.<\/p>\n Toplumumuzda giderek kullan\u0131m\u0131 artan elektrikli scooter kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasal bir zemine kavu\u015ftu. K\u00fc\u00e7\u00fck evlatlar\u0131m\u0131z\u0131 da cezbeden bu ara\u00e7 bir ula\u015f\u0131m arac\u0131 olacak ve akan trafikte kullan\u0131labilecek. Dolay\u0131s\u0131yla trafikte g\u00fcvenli seyir i\u00e7in 15 ya\u015f ve 25 km\/saat h\u0131z s\u0131n\u0131rlamas\u0131 getirildi. Ayr\u0131ca, yine g\u00fcvenli\u011fi merkeze alan yakla\u015f\u0131m do\u011frultusunda \u00e7o\u011ful bini\u015f ve e\u015fya ta\u015f\u0131ma gibi durumlar yasakland\u0131.<\/p>\n Yine, Karayollar\u0131 Trafik Kanunundaki d\u00fczenleme ile ihtiya\u00e7 duyulan uygun yollara Karayollar\u0131 taraf\u0131ndan bisiklet yollar\u0131 yap\u0131lacak. Ayr\u0131ca, bisiklet yollar\u0131n\u0131n oldu\u011fu yerlerde sa\u011fa\/sola d\u00f6n\u00fc\u015flerde \u00f6ncelik motorlu ara\u00e7larda olmayacak, aksine bisikletli ula\u015f\u0131ma \u00f6ncelik tan\u0131nacak.<\/p>\n Trafik Kanunundaki d\u00fczenlemeye “belirlenen yerlere g\u00fcr\u00fclt\u00fc bariyeri in\u015fas\u0131” da dahil edildi. Yasadaki bu h\u00fck\u00fcmler ile; 3.000 kilometre bisiklet yolu, 60.000 metrekare g\u00fcr\u00fclt\u00fc bariyeri yap\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eren 2023 hedeflerimize emin ad\u0131mlarla y\u00fcr\u00fcyece\u011fiz.<\/p>\n \u00c7evre Kanunu\u2019nda da Revizyon var<\/em><\/strong><\/p>\n Temel olarak 3 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda bir\u00e7ok d\u00fczenleme i\u00e7eren Yasan\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00c7evre Kanunu\u2019na dair d\u00fczenlemeleri i\u00e7eriyor. Bu d\u00fczenlemeler; At\u0131k y\u00f6netim sorumlusu, Motor ya\u011flar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi, \u00c7evre\/Eko etiket, \u0130dari para ceza kapsam\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesini i\u00e7eriyor.<\/p>\n \u00dclkemizde di\u011fer at\u0131k gruplar\u0131nda oldu\u011fu gibi \u00f6nemli ekonomik bir de\u011fere sahip at\u0131k motor ya\u011flar\u0131n c\u00fcz\u2019i bir k\u0131sm\u0131 -sadece %10’u- geri toplanabiliyor. Yap\u0131lan yasal d\u00fczenlemeyle Motor Ya\u011f\u0131 De\u011fi\u015fimi yapan yerlere “Yetki Belgesi” verilecek. B\u00f6ylelikle sat\u0131lan, de\u011fi\u015fen ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6nderilen at\u0131k ya\u011flar\u0131n daha etkin izlenerek toplama oran ve veriminde b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar\u0131n ya\u015fanmas\u0131 sa\u011flanacak.<\/p>\n Bir yenilik de t\u00fcm d\u00fcnyada \u00f6nemi artan \u00c7evre (eko) Etiketine dair. \u00dcr\u00fcn ve hizmetlerin t\u00fcm ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcleri boyunca \u00e7evre dostu bir s\u00fcre\u00e7 izlediklerini g\u00f6steren eko-etiket yasal zemine kavu\u015ftu. S\u0131f\u0131r at\u0131k hareketine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sunacak sistem g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131na dayan\u0131yor.<\/p>\n Yeni Cezalar Geldi<\/em><\/strong><\/p>\n \u00c7evre kirlili\u011finin \u00f6nlenmesinde cayd\u0131r\u0131c\u0131 etkiye sahip idari para cezalar\u0131n\u0131n kapsam\u0131 geni\u015fletildi. Baz\u0131 uygunsuzluklara \u0130lk kez idari para cezas\u0131 verildi\u011fi gibi kimi uygulamalara da verilen ceza miktarlar\u0131nda art\u0131\u015f sa\u011fland\u0131.<\/p>\n Belirlenen s\u00fcre zarf\u0131nda \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7an sera gazlar\u0131n\u0131n izlenmesi ve do\u011frulanmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeyenler, kriterlere ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde dere yataklar\u0131ndan kum-\u00e7ak\u0131l al\u0131narak derelerin rejimini bozanlara, uygun olmayan yerlerde su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi yapanlar, S\u0131f\u0131r at\u0131k sistemlerini kurmayanlar, \u0130zinsiz T\u00fcrkiye \u00c7evre Etiketi veya ayn\u0131 ad ile farkl\u0131 bir belgeyi kullananlar, Yetki belgesi al\u0131nmaks\u0131z\u0131n motor ya\u011f\u0131 de\u011fi\u015fimi yapanlar, elektronik ortamdaki sat\u0131\u015flarda ta\u015f\u0131ma ama\u00e7l\u0131 plastik po\u015fetlerin bedelsiz verilmesi gibi faaliyetlere Yeni Yasa ile ilk kez idari para cezas\u0131 tan\u0131mlan\u0131rken mavi vatan denizlerimizi kirleten deniz ara\u00e7lar\u0131na verilen idari para cezalar\u0131nda ise art\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n Ya\u015fanabilir \u00e7evre vizyonumuza b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sunacak t\u00fcm bu yasal d\u00fczenlemelerin etkin milletimize, gelecek ku\u015faklar\u0131m\u0131za hay\u0131rlar getirmesini temenni ediyorum.<\/p>\n Yap\u0131lan bu d\u00fczenlemelerin sahaya yans\u0131mas\u0131 ise elimizde. Bu noktada hepimize i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. S\u0131cakl\u0131k rekorlar\u0131, f\u0131rt\u0131na rekorlar\u0131, bitmek bilmeyen yang\u0131nlar, kurakl\u0131klar ve d\u00fcnya g\u00fcndemini me\u015fgul eden covid-19 salg\u0131n\u0131 gibi say\u0131s\u0131z afet ve felaketi bar\u0131nd\u0131ran 2020 y\u0131l\u0131n\u0131 geride b\u0131rak\u0131p, \u00e7evre dostu ya\u015fam\u0131n h\u00e2kim olaca\u011f\u0131 yeni bir y\u0131la \u201cMerhaba\u201d diyelim.<\/p>\n