2005 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren\u00a0Kyoto\u00a0Protokol\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131yla d\u00fcnya kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Bu sistem \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, sadece baz\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin sorumluluk ve tedbir almas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi problemini \u00e7\u00f6zm\u00fcyordu. Bunun yerine b\u00fct\u00fcn \u00fclkeleri i\u00e7ine alan bir sistem bulunmal\u0131yd\u0131. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin de bir \u015feyler yapmas\u0131 gerekiyor; bir taraftan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde kalk\u0131n\u0131rken di\u011fer taraftan alacaklar\u0131 tedbirlerle emisyonlar\u0131n\u0131 belirli oranlarda azaltmalar\u0131 \u00f6nemli hale geliyordu.<\/p>\n
2013 y\u0131l\u0131nda\u00a0Var\u015fova\u2019da yap\u0131lan 19. Taraflar Konferans\u0131nda al\u0131nan karar, asl\u0131nda\u00a0Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n temellerini at\u0131yordu. Kararda INDC (niyet edilmi\u015f ulusal katk\u0131lar) diye bir fikir ortaya at\u0131lm\u0131\u015f, bu fikrin mayas\u0131 tutmu\u015f ve Paris\u2019te sonu\u00e7 vermi\u015fti.<\/p>\n
2009 y\u0131l\u0131nda Kopenhag\u2019daki 15. Taraflar Konferans\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Bunun arkas\u0131nda geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin dayatmas\u0131 vard\u0131: \u201cBiz zengin ve g\u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcz, bilimsel olarak sizlerden \u00fcst\u00fcn\u00fcz. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi diye bir \u015fey var ve buna hepiniz inanmak zorundas\u0131n\u0131z. Bu sebeple tedbirler alaca\u011f\u0131z. Siz de bunlara uyacaks\u0131n\u0131z\u201d. Siz bilmezsiniz, biz biliriz mant\u0131\u011f\u0131yd\u0131 bu. Ancak, ABD\u00a0ve\u00a0Avrupa Birli\u011fi\u00a0ba\u015fta olmak \u00fczere yeni bir anla\u015fma sa\u011flayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler, Kopenhag\u2019dan hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ayr\u0131ld\u0131lar. M\u00fcstakbel anla\u015fma, Kopenhag so\u011fu\u011funda dondu ve ba\u015fka bahara kald\u0131. Kopenhag\u2019da al\u0131nan ders b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Paris\u2019te ayn\u0131 hatalar\u0131n yap\u0131lmamas\u0131 gerekiyordu. Bu y\u00fczden s\u00fctten a\u011fz\u0131 yanan geli\u015fmi\u015f, zengin \u00fclkeler bu defa yo\u011furdu \u00fcfleyerek yemeyi tercih ettiler. Bunun i\u00e7in de 2015\u2019e kadar \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131; b\u00fct\u00fcn \u00fclkeleri kapsayacak, herkesi memnun edecek bir anla\u015fma haz\u0131rlanmas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n
2020\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte<\/strong><\/p>\n Peki, nas\u0131l olacakt\u0131 b\u00f6yle bir anla\u015fma? Herkesin menfaatleri farkl\u0131yd\u0131. \u00d6ncelikle biri geli\u015fmi\u015f bir \u00fclkeden, di\u011feri de geli\u015fmekte olan \u00fclkeden periyodik olarak se\u00e7ilen iki e\u015fba\u015fkan m\u00fczakereleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc ve b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7erecek \u015fekilde Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n ilk tasla\u011f\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131. 80 sayfal\u0131k taslak metin, azald\u0131, \u00e7o\u011fald\u0131 ve nihayet b\u00fct\u00fcn taraflar\u0131n kabul etti\u011fi bug\u00fcnk\u00fc halini ald\u0131.<\/p>\n Aral\u0131k ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda Paris\u2019te ger\u00e7ekle\u015ftirilen 21. Taraflar Konferans\u0131\u2019ndaki \u00e7etin m\u00fczakereler sonucunda hepimizin yepyeni bir anla\u015fmas\u0131 oldu. Bu anla\u015fma, 2020 y\u0131l\u0131 sonunda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girecek ve ayn\u0131 zamanda Kyoto Protokol\u00fc\u2019n\u00fc y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131racak.<\/p>\n Yani art\u0131k Kyoto \u201cout\u201d, Paris \u201cin\u201d oldu. Bizim nesil iklim deyince \u201cKyoto\u201d diyordu, bizden sonraki nesiller ise \u201cParis\u201d diyecek. Peki, Paris\u2019in Kyoto\u2019dan fark\u0131 ne? Farklar \u00f6zetle \u015f\u00f6yle:<\/p>\n 195 \u00fclkeden katk\u0131<\/strong><\/p>\n \u0130kisi aras\u0131ndaki en \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131k, \u00fclkelerin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili. Kyoto Protokol\u00fc\u2019nde \u00fclkeler, geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyine g\u00f6re Ek-I, Ek-II ve Ek-I D\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde gruplara ayr\u0131l\u0131yor. Ancak bu ek sistemi g\u00fcncelli\u011fini yitirmi\u015f durumda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u015fartlar\u0131n\u0131 yans\u0131tm\u0131yor ve pratikte adil sonu\u00e7lar do\u011furmuyor. \u0130\u015fte bu eklerden Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda hi\u00e7 bahsedilmiyor. \u00dclkeler \u201cgeli\u015fmi\u015f \u00fclke\u201d ve \u201cgeli\u015fmekte olan \u00fclke\u201d olarak ikiye ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. Ancak hangi \u00fclkelerin geli\u015fmi\u015f, hangilerinin geli\u015fmekte olan \u00fclke oldu\u011fu bu a\u015famada mu\u011flak.<\/p>\n Bir di\u011fer \u00f6nemli fark ise sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin. Kyoto Protokol\u00fc\u2019ne g\u00f6re Ek-B\u2019de yer alan 40 kadar geli\u015fmi\u015f \u00fclke, emisyonlar\u0131n\u0131 1990 y\u0131l\u0131na g\u00f6re 2008-2012 d\u00f6neminde en az y\u00fczde 5; 2013-2020 d\u00f6neminde ise en az y\u00fczde 18 azaltmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc.<\/p>\n Paris Anla\u015fmas\u0131 ise say\u0131sal bir emisyon azalt\u0131m hedefine yer vermedi. Bunun yerine, ortalama k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n sanayile\u015fme \u00f6ncesi d\u00f6neme g\u00f6re 2 C derecenin olduk\u00e7a alt\u0131nda tutulmas\u0131 ve bunun en fazla 1,5 C derece ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015feklinde genel bir hedef belirledi. Ayr\u0131ca, Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019na g\u00f6re T\u00fcrkiye de dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler (195 \u00fclke), emisyonlar\u0131n azaltmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamak durumunda.<\/p>\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum konusunda da bariz bir fark var. Uyum, Kyoto Protokol\u00fc\u2019nde olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 ve dolayl\u0131 bi\u00e7imde yer al\u0131rken Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda emisyonlar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 ile e\u015fit d\u00fczeyde yer ald\u0131. Ayr\u0131ca, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 kay\u0131p ve zararlara ili\u015fkin ayr\u0131 bir maddeye de yer verildi.<\/p>\n \u00dc\u00e7 ayr\u0131 mekanizma<\/strong><\/p>\n Kyoto Protokol\u00fc\u2019ne g\u00f6re \u00fclkelerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirip getirmedi\u011fini Uygunluk Komitesi denetliyor. Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda da benzer bir uygunluk mekanizmas\u0131 bulunuyor. Ama bununla birlikte, hem eylemlerin hem de geli\u015fmekte olan \u00fclkelere sa\u011flanacak yard\u0131mlar\u0131n izlenmesini sa\u011flayacak bir \u015feffafl\u0131k sistemi de olu\u015fturuldu.<\/p>\n Sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na destek olunmas\u0131na ili\u015fkin mekanizmalar da farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. Kyoto Protokol\u00fc\u2019nde temiz kalk\u0131nma mekanizmas\u0131, ortak uygulama ve emisyon ticaret sistemi \u015feklinde \u00fc\u00e7 ayr\u0131 mekanizma var ve \u00fclkelerin bunlara ne \u015fekilde kat\u0131laca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmi\u015f.<\/p>\n Paris Anla\u015fmas\u0131 ise tek bir mekanizma olu\u015fturdu ve bu mekanizma istekli olan b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131na imkan veren \u00e7ok daha esnek bir yap\u0131ya sahip.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2005 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren\u00a0Kyoto\u00a0Protokol\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131yla d\u00fcnya kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. Bu sistem \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor, sadece baz\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin sorumluluk ve tedbir almas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi problemini \u00e7\u00f6zm\u00fcyordu. Bunun yerine b\u00fct\u00fcn \u00fclkeleri i\u00e7ine alan bir sistem bulunmal\u0131yd\u0131. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin de bir \u015feyler yapmas\u0131 gerekiyor; bir taraftan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde kalk\u0131n\u0131rken di\u011fer taraftan alacaklar\u0131 tedbirlerle emisyonlar\u0131n\u0131 belirli…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547"}],"collection":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=547"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":548,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/547\/revisions\/548"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}