2020 sonras\u0131 yeni iklim anla\u015fmas\u0131 i\u00e7in takvimler gelecek y\u0131l Paris\u2019te d\u00fczenlenecek olan 21. Taraflar Konferans\u0131\u2019n\u0131 i\u015faret ederken, m\u00fczakerelerde hen\u00fcz \u00fcmit vadeden bir geli\u015fme kaydedilmi\u015f de\u011fil.<\/p>\n
Ne var ki, h\u00fck\u00fcmetler bug\u00fcnlerde k\u00fcreyi \u0131s\u0131tman\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00e7elerinde hissettikleri s\u0131cak bir g\u00fcndemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. Son y\u0131llarda yo\u011fun tart\u0131\u015fma bulan \u201ckarbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d konusu, yakla\u015fan Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Zirvesi\u2019nde yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. 23 Eyl\u00fcl 2014 tarihinde New York\u2019ta ger\u00e7ekle\u015fen etkinlik, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k bir bedel konulmas\u0131 di\u011fer bir deyi\u015fle karbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerine \u00fclke bildirimlerine ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u201cPricing Carbon\u201d yani karbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 olu\u015fan sosyal maliyetlerin iktisatta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bilindi\u011fi gibi, ba\u015fta fosil yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan sera gazlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu k\u00fcresel \u0131s\u0131nma, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na olan etkilerinden, artan deniz seviyesinin k\u0131y\u0131 kentlerde meydana getirdi\u011fi ta\u015fk\u0131nlara, bitki ve hayvan t\u00fcrlerinin yok olmas\u0131na kadar pek \u00e7ok \u00e7evresel sorunu beraberinde getiriyor. T\u00fcm bu etkilerin olu\u015fturdu\u011fu tahribatlar\u0131n bedeli de atmosfere sal\u0131nan bu emisyonlar\u0131n d\u0131\u015fsall\u0131klar\u0131 olarak her bir co\u011frafya ve habitat\u0131 farkl\u0131 \u015fekilde ve dolay\u0131s\u0131yla farkl\u0131 mali sonu\u00e7larla etkileyebiliyor.\u00a0 Yale \u00dcniversitesi\u2019nin bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re t\u00fcm bu etkilerin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekteki y\u0131ll\u0131k maliyeti 1.6 trilyon dolar olarak nitelendiriliyor.<\/p>\n
Karbon vergisi mi? Ticareti mi?<\/strong><\/p>\n Ekonomistler, kurulan piyasa mekanizmalar\u0131na ra\u011fmen iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n gelecek ku\u015faklara b\u00fcy\u00fck bedeller ve riskler y\u00fcklemesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadeleyi bir piyasa ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olarak de\u011ferlendirmekteler. \u00c7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in gerekli olan\u0131n, bu bedel ve risklerin piyasa fiyatlar\u0131na yans\u0131t\u0131lmas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve buna giden yolda ise \u00e7evresel tahribatlara ait maliyetlerin i\u00e7selle\u015ftirilerek karbon sal\u0131mlar\u0131na fiyat konulmas\u0131n\u0131 gerekti\u011fini ifade etmekteler.<\/p>\n Karbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda en yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan politika ve ara\u00e7lar aras\u0131nda karbon vergisi ve karbon\/emisyon ticareti kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n Ecofys uzmanlar\u0131n\u0131n deste\u011fi ile haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cPricing Carbon Instruments\u201d yay\u0131n\u0131 bu alanda d\u00fcnya \u00fczerinde tecr\u00fcbe edilmi\u015f bu ekonomik ara\u00e7lara ait analizler sunuyor.\u00a0 \u015eu ana kadar yakla\u015f\u0131k 40 \u00fclkede ve 20 eyalette\/kentte bu alanda uygulamalar h\u00e2lihaz\u0131rda hayata ge\u00e7irilmi\u015f bulunuyor.<\/p>\n Aralar\u0131nda \u00fclkemizin de bulundu\u011fu pek \u00e7ok \u00fclkede ise karar vericilere d\u00f6n\u00fck analitik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klar y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Karbon vergileri, iktisadi sistem i\u00e7erisinde karbona bi\u00e7ilen fiyat\u0131 garanti etme rol\u00fcne sahipken, emisyon ticaret sistemleri, emisyonlar\u0131 belli bir kota ile s\u0131n\u0131rlayarak \u00e7evresel a\u00e7\u0131dan pozitif etkiyi garanti edebiliyor. Her iki yapt\u0131r\u0131m mekanizmas\u0131, karbona bir bedel bi\u00e7ilmesini ve bu bedelin muhasebele\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 ara\u00e7lar olarak ele al\u0131nabilir.<\/p>\n \u00dcst S\u0131n\u0131r Ticareti (Cap and Trade) ad\u0131 verilen Emisyon Ticaret Sistemleri (ETS) emisyonlar i\u00e7in bir \u00fcst s\u0131n\u0131r belirlenmesini ve tesislere tahsis edilen emisyon izin(permi)leri \u00fczerinden kirleticiler aras\u0131nda ticareti sa\u011flamakta. Bu noktada ortaya \u00e7\u0131kan kritik sorular aras\u0131nda, bu izinlerin hangi \u00fcst s\u0131n\u0131r emisyon de\u011ferine g\u00f6re, bu \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131n tesis baz\u0131nda emisyon verilerine dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131 ve hangi y\u00f6ntemle tahsis edildikleri yer al\u0131yor. Bu a\u00e7\u0131dan, 3. faz\u0131na giren Avrupa Birli\u011fi ETS\u2019inde elde edilen tecr\u00fcbeler \u00fclkemiz gibi \u00fclkeler i\u00e7in de \u00f6nemli dersler veriyor.<\/p>\n \u00d6te yandan karbon vergisinin uygulanmas\u0131 sonucunda elde edilecek hazine gelirlerinin d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu te\u015fvik ara\u00e7lar\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 ve bu te\u015fvik mekanizmalar\u0131n\u0131n do\u011fru tasarlan\u0131p i\u015fletildi\u011fi durumlarda emisyonlar\u0131n azalt\u0131m\u0131nda \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar elde edilebilmekte. Bu noktada hassas denge, ilgili yapt\u0131r\u0131mlarla toplum refah\u0131na ket vurmadan, toplanan bu gelirlerin tekrar d\u00fc\u015f\u00fck emisyonlu kalk\u0131nma (emisyon azalt\u0131m\u0131) i\u00e7in geri kazan\u0131lmas\u0131nda yat\u0131yor.<\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda, karbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131na d\u00f6n\u00fck giri\u015fimlere,\u00a0 \u00c7in ve Amerika\u2019n\u0131n baz\u0131 eyaletlerinin de ETS sistemini kullanarak dahil olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7in\u2019in alt\u0131 eyaletinde pilot uygulamalar devam ederken, ulusal bir ETS program\u0131n\u0131n 2016 y\u0131l\u0131nda hayata ge\u00e7irilmesi planlanm\u0131\u015f bulunuyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ABD\u2019nin Kaliforniya eyaletinde 2012 y\u0131l\u0131nda hayata ge\u00e7irilen ETS sisteminin 2015 y\u0131l\u0131nda eyaletin toplam emisyonlar\u0131n\u0131n %85\u2019ini kapsamas\u0131 hedefleniyor.<\/p>\n Karbon vergisi taraf\u0131nda ise, d\u00fcnya genelinde vergi sistemini uygulayan 13 \u00fclke bulunuyor. \u0130sve\u00e7 gibi hibrid ad\u0131 verilen gerek karbon gerek ETS sistemini uygulayan \u00fclkeler de bulunmakta. \u0130sve\u00e7\u2019in ba\u015fta elektrik \u00fcreticileri ile sanayiyi hedef ald\u0131\u011f\u0131 ETS\u2019e ilave olarak, konutlarda uygulad\u0131\u011f\u0131 karbon vergisi ile biyo-k\u00fctle enerjisine ge\u00e7ilerek ciddi azalt\u0131mlar elde etti\u011fi biliniyor.<\/p>\n Karbona bi\u00e7ilen bedel<\/strong><\/p>\n Morris \u00dcniversite\u2019sinden iktisat profes\u00f6r\u00fc Dale Jorgenson, 2013\u2019de yay\u0131nlanan \u201cDouble Dividend: Environmental Taxes and Fiscal Reform in the United States\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda karbon vergisini farkl\u0131 kurgularla ele almakta ve ABD\u2019nin y\u0131ll\u0131k kalk\u0131nma hedefi olan %2 oran\u0131n\u0131 bu vergi ile %2.4\u2019e ta\u015f\u0131mak i\u00e7in bir f\u0131rsat olu\u015fturabilece\u011fini de iddia etmektedir. \u00d6te yandan, karbon i\u00e7in bi\u00e7ilen fiyat aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n ton ba\u015f\u0131na 10 ila 50 Amerikan dolar\u0131 olmas\u0131 ve ortalama fiyat i\u00e7in 30 dolar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmesi d\u00fc\u015f\u00fck gelirli kesimin etkilenece\u011fini ortaya koyuyor. Jorgenson, kitab\u0131nda buna d\u00f6n\u00fck \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini de getiriyor.<\/p>\n Karbon vergisini uygulayan bir di\u011fer \u00fclke Birle\u015fik Krall\u0131k ise, emisyonlar\u0131 2050 y\u0131l\u0131nda 1990 y\u0131l\u0131na g\u00f6re %80 oran\u0131nda azaltmay\u0131 hedeflemi\u015f bulunuyor. H\u00fck\u00fcmetin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi komitesi dan\u0131\u015fmanlar\u0131, bu hedefin sa\u011flanmas\u0131nda 2020 y\u0131l\u0131 itibariyle karbon tonu ba\u015f\u0131na 30 sterlin ve 2030 y\u0131l\u0131nda ise 70 sterlin fiyat bi\u00e7ilmesini \u00f6neriyor.<\/p>\n T\u00fcm bu ulusal \u00e7apta giri\u015fimler k\u00fcresel piyasalar \u00fczerinden olu\u015fturulan haks\u0131z rekabetle sonu\u00e7lanabildi\u011finden, geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ideal olan\u0131n karbona k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ortak bir fiyat belirlenmesini ortaya koyuyor.<\/p>\n \u00dclkemizin durumu<\/strong><\/p>\n Bilindi\u011fi \u00fczere, \u00fclkemizde karbon vergisi alan\u0131nda do\u011frudan karbona \u00f6zel bir vergi uygulamas\u0131 bulunmamakla beraber, dolayl\u0131 olarak petrole uygulanan vergi oran\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan OECD \u00fclkeleri aras\u0131nda \u00fclkemiz ilk s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r. Yine \u00e7evre vergi oran\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Danimarka ve Hollanda\u2019dan sonra 3. s\u0131rada bulunuyor. \u00d6te yandan, Meksika, ABD, \u015eili\u2019nin de aralar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 karbon vergisini de\u011ferlendiren \u00fclkeler petrol vergisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan OECD \u00fclkeleri aras\u0131nda son s\u0131ralarda bulunmas\u0131 olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n \u00dclkemizde, 17.05.2014 tarih ve 29003 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan Sera Gaz\u0131 Emisyonlar\u0131n\u0131n Takibi Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik ile 2016 y\u0131l\u0131 itibari ile sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n tesis baz\u0131nda hesaplanmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r. Yine, Karbon Piyasalar\u0131na Haz\u0131rl\u0131k Ortakl\u0131\u011f\u0131 (PMR) projesi kapsam\u0131nda ise emisyon ticaretinin de dahil oldu\u011fu karbon piyasa mekanizma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ulusal \u00f6l\u00e7ekte analiz edilerek karar vericilere d\u00f6n\u00fck bulgular\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 hedeflenmektedir. Bu alanda d\u00fcnyadaki geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmeye devam etmek ve di\u011fer Bakanl\u0131klarla i\u015f birli\u011fi i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi planlanan analitik \u00e7al\u0131\u015fmalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda hareket edilmesi \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2020 sonras\u0131 yeni iklim anla\u015fmas\u0131 i\u00e7in takvimler gelecek y\u0131l Paris\u2019te d\u00fczenlenecek olan 21. Taraflar Konferans\u0131\u2019n\u0131 i\u015faret ederken, m\u00fczakerelerde hen\u00fcz \u00fcmit vadeden bir geli\u015fme kaydedilmi\u015f de\u011fil. Ne var ki, h\u00fck\u00fcmetler bug\u00fcnlerde k\u00fcreyi \u0131s\u0131tman\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00e7elerinde hissettikleri s\u0131cak bir g\u00fcndemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. Son y\u0131llarda yo\u011fun tart\u0131\u015fma bulan \u201ckarbonun fiyatland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d konusu, yakla\u015fan Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Zirvesi\u2019nde yerini…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541"}],"collection":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=541"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":542,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/541\/revisions\/542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/birpinar.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}