Sahip oldu\u011fu m\u00fcthi\u015f denge ile ya\u015famaya elveri\u015fli tek gezegen D\u00fcnyam\u0131z. Her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha ya\u015flanan ve 4,5 milyar ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu tahmin edilen mavi gezegen bir\u00e7ok olaya tan\u0131kl\u0131k etmi\u015f, bir\u00e7ok badire atlatm\u0131\u015f, nesli t\u00fckenenler de olmak \u00fczere say\u0131s\u0131z misafir a\u011f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
A\u011f\u0131rlanan misafirlerden biri de insano\u011flu. Anatomik olarak 300 bin y\u0131ld\u0131r d\u00fcnyada oldu\u011funa inan\u0131lan ve sadece son y\u00fczy\u0131lda 5 kat art\u0131\u015fla 7,5 milyar\u0131 a\u015fan insano\u011flunun s\u00fcrekli artan istekleri kar\u015f\u0131s\u0131nda her ge\u00e7en g\u00fcn daha da yorgun d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, ancak c\u00f6mertli\u011finden \u00f6d\u00fcn vermemi\u015ftir.<\/p>\n
Hassas Denge bozuluyor<\/strong><\/p>\n 7 milyar ton seviyesinden 90 milyar ton seviyelerine \u00e7\u0131kan kaynak kullan\u0131m\u0131, do\u011fan\u0131n kendini yenileme h\u0131z\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f ve ya\u015fl\u0131 gezegenimiz \u00fczerinde tamiri zor tahribatlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, hava kirlili\u011fi, okyanuslar\u0131 saran plastik adalar\u0131, karadaki \u00e7\u00f6p y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131, nesli t\u00fckenmeye y\u00fcz tutmu\u015f bir milyondan fazla canl\u0131 t\u00fcr\u00fc tamir ihtiyac\u0131 duyan sorunlardan sadece birka\u00e7\u0131\u2026<\/p>\n \u0130nsan eliyle bozulan do\u011fal dengenin kendisini g\u00f6sterdi\u011fi ve milyonlarca ki\u015fiyi sa\u011fl\u0131k, ekonomik ve sosyal a\u00e7\u0131dan etkiledi\u011fi di\u011fer bir durum ise son y\u0131llarda da s\u0131k s\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz salg\u0131nlar…<\/p>\n Orta\u00e7a\u011f Avrupa’s\u0131nda, 14. y\u00fczy\u0131lda g\u00f6r\u00fclen ve baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re 200 milyon civar\u0131nda \u00f6l\u00fcme neden olan veba salg\u0131n\u0131 zoonotik, di\u011fer bir tabirle hayvanlardan insanlara ge\u00e7en bir hastal\u0131k idi.<\/p>\n Birinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 1920\u2019lerde Amerika\u2019da ba\u015flayan ve sava\u015f dolay\u0131s\u0131 ile birbirleri ile etkile\u015fim halinde olan milletler aras\u0131nda h\u0131zla yay\u0131lan tarihin en b\u00fcy\u00fck salg\u0131nlar\u0131ndan biri olan \u0130spanyol gribi, o d\u00f6nemdeki d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u2153\u2019\u00fcne tekab\u00fcl eden 500 milyon ki\u015fiyi etkilemi\u015f ve 50 milyondan fazla can kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Tarih tekerr\u00fcr ediyor<\/strong><\/p>\n VE bir as\u0131r sonras\u0131.. D\u00fcnya yine bir salg\u0131n\u0131n pen\u00e7esinde\u2026 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin Hubei Eyaletinin ba\u015fkenti, sanayi, ticaret ve teknoloji \u015fehri Wuhan\u2019da ba\u015flayan ve insandan insana ge\u00e7erek pandemiye d\u00f6nen bir salg\u0131n\u2026<\/p>\n D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc salg\u0131n\u0131 COVID-19 olarak tan\u0131mlad\u0131. Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki EBOLA, MERS ve SARS salg\u0131nlar\u0131na k\u0131yasla \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc daha az olmas\u0131na ra\u011fmen etkileri y\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131…<\/p>\n Zira hastal\u0131k belirtileri g\u00f6r\u00fclmeden dahi bula\u015fabiliyor. Di\u011fer bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tersine \u00e7ocuklarda etkisi yok denecek kadar az. Bunun gibi asemptomatik olan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar vas\u0131tas\u0131 ile yay\u0131lmas\u0131 kolayla\u015f\u0131yor. \u00d6zellikle arkas\u0131nda farkl\u0131 bir rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olan ya\u015fl\u0131 kesimi daha \u00e7ok etkiliyor, rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 tetikleyerek can kayb\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n Sa\u011fl\u0131k sistemleri \u00e7\u00f6k\u00fcyor<\/strong><\/p>\n \u00c7ok h\u0131zl\u0131 yay\u0131lmas\u0131 ve ya\u015fl\u0131 kesimi daha \u00e7ok etkilemesi \u0130ran, \u0130talya, \u0130spanya, ABD gibi geli\u015fmi\u015f bir\u00e7ok \u00fclkenin sa\u011fl\u0131k sistemini derinden etkiledi. Yo\u011fun bak\u0131m \u00fcniteleri talebi kar\u015f\u0131layamaz oldu. Bir\u00e7ok \u00fclkede hastalar koridorlarda, bah\u00e7elerde tedavi edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor, kimi \u00fclkelerde ise ne yaz\u0131k ki tedavi edilebilecek insanlar se\u00e7iliyordu. Bu durum \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k sistemlerinin \u00e7\u00f6kmesine yol a\u00e7\u0131yordu. Hal b\u00f6yle olunca radikal \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n En b\u00fcy\u00fck \u00f6nlem Sosyal Mesafe\u2026<\/strong><\/p>\n \u00c7in\u2019de ba\u015flayan salg\u0131n \u00c7in genelinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fcmeden kontrol alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Ancak \u00f6nlemler \u00e7ok s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Salg\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in en etkili yol temas\u0131 azaltmak idi. Bu nedenle 60 milyondan fazla insan haftalarca karantinada bekletildi. Sokaklar, yollar, al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri, okullar, ibadethaneler, e\u011flence mekanlar\u0131, k\u0131rlar, sahiller, akl\u0131n\u0131za neresi geliyorsa bo\u015f kald\u0131.<\/p>\n Ve D\u00fcnya Karantinada…<\/strong><\/p>\n \u00c7in\u2019de 60 milyonu a\u015fan karantina s\u00fcreci, salg\u0131n merkezinin \u0130talya olmas\u0131 ile birlikte Avrupa’da g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. \u0130talya\u2019n\u0131n yan\u0131nda; Fransa, Bel\u00e7ika, \u0130ngiltere, Almanya, Hollanda gibi gerek turizm gerekse de \u00f6nemli finans merkezlerindeki bu k\u0131s\u0131tlamalar Avrupa\u2019y\u0131 adeta durma noktas\u0131na getirdi.<\/p>\n S\u0131n\u0131rlar\u0131n kalkt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zda bu denli bir salg\u0131n\u0131n h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu ve takip eden s\u00fcre\u00e7te salg\u0131n\u0131n yeni merkezi D\u00fcnyan\u0131n da s\u00fcper g\u00fcc\u00fc Amerika Birle\u015fik Devletleri oldu.<\/p>\n ABD y\u00f6netimi taraf\u0131ndan ekonomik faaliyetlerin etkilenmemesi i\u00e7in \u00f6ncelikle s\u00fcr\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kazan\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc, ancak \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131 n\u00fcfusun \u00e7ok etkilenmesi nedeniyle sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede kapasitesini a\u015ft\u0131. Bu durum daha kat\u0131 \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirdi ve Nisan ay\u0131 ortalar\u0131nda \u00fclke n\u00fcfusunun %90\u2019\u0131n\u0131, yakla\u015f\u0131k 300 milyon ki\u015fi karantinaya almaya zorlad\u0131.<\/p>\n 1,3 milyar n\u00fcfusu ile D\u00fcnyan\u0131n da en kalabal\u0131k \u00fclkesi Hindistan\u2019\u0131n da bu k\u0131s\u0131tlamay\u0131 hayata ge\u00e7irmesi ile birlikte Mart 2020 sonunda D\u00fcnya genelinde karantinada bulunan n\u00fcfus 1,7 milyardan 3,9 milyar gibi devasa bir de\u011fere ula\u015ft\u0131\u2026Bu de\u011fer 7,7 milyar olan d\u00fcnya n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131 demek\u2026<\/p>\n \u00dclkemizde de 11 Mart itibari ile ilk vaka tespit edilmi\u015f ve salg\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek \u00fczere bir\u00e7ok \u00f6nlem ivedilikle hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n Okullar\u0131n tatil edilmesi, uzaktan esnek \u00e7al\u0131\u015fma modeli, AVM ve e\u011flence mekanlar\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131, spor faaliyetlerinin ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131, \u015fehirler aras\u0131 seyahat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 gibi bir\u00e7ok \u00f6nlem ilk etapta hayata ge\u00e7irilerek \u0130talya, \u0130spanya, ABD gibi \u00fclkelerde g\u00f6r\u00fclen olumsuz manzaralar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi \u00f6nlendi ve\u00a0salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 sa\u011fland\u0131.<\/p>\n D\u00fcnya Durdu<\/strong><\/p>\n Korona geldi, d\u00fcnya durdu. Bir zamanlar insan seline d\u00f6nen kalabal\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, BM Habitat verilerine g\u00f6re 38 milyonluk N\u00fcfusa sahip Tokyo, 28 milyon n\u00fcfusluk Delhi, 21 Milyon n\u00fcfusluk New York, 16 milyonluk Moskova, 12 milyonluk Londra gibi dev metropoller, adeta hayalet \u015fehirlere d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Herkes evine kapan\u0131p t\u00fcketim azal\u0131nca, \u00fcretim de yava\u015flad\u0131. Fabrikalar faaliyetlerini k\u0131st\u0131lar. Spor m\u00fcsabakalar\u0131, k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal faaliyetler iptal edildi. Ge\u00e7mi\u015fi milattan \u00f6nceye dayanan, ancak 1896\u2019dan beri d\u00fczenli olarak 4 y\u0131lda bir yap\u0131lan ve tarihinde ilk defa d\u00fcnya sava\u015flar\u0131 d\u00f6nemleri d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lamayan olimpiyat oyunlar\u0131 iptal edildi.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler sonras\u0131nda ula\u015f\u0131m azald\u0131. Uluslararas\u0131 Sivil Havac\u0131l\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en h\u0131zl\u0131 ula\u015f\u0131m t\u00fcr\u00fc havayolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fczde 60-95 aras\u0131nda azald\u0131. G\u00f6ky\u00fcz\u00fc asil sahiplerine, ku\u015flara kald\u0131.<\/p>\n Yine, turizm faaliyetleri durdu. BM D\u00fcnya Turizm \u00d6rg\u00fct\u00fc de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re d\u00fcnya genelinde turizm merkezlerinin\u00a0yakla\u015f\u0131k %96\u2019s\u0131na ziyaret k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 getirilmi\u015f durumda.<\/p>\n D\u00fcnyam\u0131z yenileniyor<\/strong><\/p>\n Evet, Korona geldi. D\u00fcnya sessizli\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fc. Ula\u015f\u0131m durdu. Yo\u011funluktan ad\u0131m at\u0131lamayan turistik yerler, mega \u015fehirler adeta hayalete d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n Bu durum en ba\u015fta ekonomik etkiler olu\u015ftururken, s\u00fcrecin uzamas\u0131 sosyolojik, psikolojik ve \u00e7evresel bir\u00e7ok etki de g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n \u00c7evre ve do\u011fal denge \u00fczerinde olumsuz etkilerin yan\u0131nda baz\u0131 olumlu sonu\u00e7lar da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Y\u0131pranan d\u00fcnyam\u0131z biraz olsun soluklanma imkan\u0131 buldu. D\u00fcnya yava\u015flad\u0131. Hayat\u0131n 7\/24 devam etti\u011fi \u015fehirler adeta YAVA\u015e \u015eEH\u0130R-CITTA SLOW oldular; t\u00fcketim azald\u0131. Havam\u0131z d\u00fczeldi. Sular berrakla\u015ft\u0131.<\/p>\n Temiz hava ile uzaklar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu<\/strong><\/p>\n Salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in seyahat k\u0131s\u0131tlamas\u0131, uzaktan esnek \u00e7al\u0131\u015fma modeli, okullar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 gibi bir\u00e7ok eylem ayn\u0131 zamanda ula\u015f\u0131m\u0131 yava\u015flatt\u0131. Hareketlilik %90 oran\u0131nda azald\u0131.<\/p>\n Bu durum en \u00e7ok hava kalitesini etkiledi. Her y\u0131l d\u00fcnya genelinde yakla\u015f\u0131k 8 milyon hayat\u0131n kaybedildi\u011fi hava kirlili\u011finde g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr iyile\u015fmeler ya\u015fand\u0131.<\/p>\n \u00d6zellikle k\u0131\u015f aylar\u0131nda normal zamanlarda dahi maskesiz dola\u015f\u0131lamayan \u00c7in ve Hindistan gibi \u00fclkelerde g\u00f6ky\u00fcz\u00fc mavi rengine kavu\u015ftu. Ka\u015fmir\u2019den 200 km uzakl\u0131ktaki Himalaya zirveleri, \u0130stanbul\u2019dan 180 km uzakl\u0131ktaki Uluda\u011f\u2019\u0131n ve Artvin Arhavi\u2019den 240 km uzakl\u0131ktaki Avrupa ve Rusya’n\u0131n en y\u00fcksek noktas\u0131 Elbrus Da\u011f\u0131 zirvesinin rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclmesi de bu iyile\u015fmenin bariz bir sonucu oldu.<\/p>\n Karayolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n %50, havayolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ise en az %60 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stermesi \u00fczerine ula\u015f\u0131mdan kaynaklanan bir kirlilik olan NO2 seviyelerinde b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n Avrupa Uzay Ajans\u0131 (ESA) ve Amerikan Ulusal Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Dairesi (NASA) de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re \u00f6zellikle salg\u0131n\u0131n merkezi konumundaki \u00c7in, \u0130talya ve ABD gibi \u00fclkelerde en az %30 azalma sa\u011fland\u0131.<\/p>\n Salg\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00c7in\u2019de yo\u011fun \u00f6nlemlerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Ocak ve \u015eubat aylar\u0131ndaki azal\u0131m yer yer %50\u2019ye ula\u015ft\u0131. Bu durum ayn\u0131 zamanda hava kirlili\u011fine ba\u011fl\u0131 77.000 can kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Yine Avrupa\u2019da olduk\u00e7a sars\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde salg\u0131n\u0131 ge\u00e7iren \u0130spanya\u2019n\u0131n Madrid kentinde %45, ABD\u2019de ise son 4 y\u0131ll\u0131k ortalamaya k\u0131yasla %39 oran\u0131nda azalma oldu\u011fu tahmin ediliyor ki tarihteki en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olarak de\u011ferlendiriliyor. The Guardian\u2019da yer alan bir de\u011ferlendirmeye g\u00f6re ise Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta 29 Martta karayolu trafi\u011finde %73\u2019l\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f karayolu ile katledilen ve sadece say\u0131l\u0131 arac\u0131n oldu\u011fu 1955\u2019lerde\u00a0motorlu ta\u015f\u0131tlarla gidilen mesafe seviyesine geriledi\u011fi ifade edildi.<\/p>\n \u00dclkemizde de benzer bir durum s\u00f6z konusu Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131zca \u00f6zellikle soka\u011fa \u00e7\u0131kma yasa\u011f\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131; \u00fclke n\u00fcfusunun %75\u2019ine tekab\u00fcl eden 60 milyondan fazla n\u00fcfusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, yine trafi\u011fe kay\u0131tl\u0131 ara\u00e7 say\u0131s\u0131n\u0131n %83\u2019\u00fcne tekab\u00fcl eden 19 milyondan fazla motorlu arac\u0131n bulundu\u011fu 30 b\u00fcy\u00fck\u015fehir ile Zonguldak ilimizdeki salg\u0131n kontrol \u00f6nlemlerinin hava kalitesi \u00fczerine etkileri de\u011ferlendirilmi\u015f, bu noktada modelleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7ta hava kirleticilerinin %85 oran\u0131nda azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettik.<\/p>\n Ula\u015f\u0131m\u0131n azalmas\u0131n\u0131n bir di\u011fer faydas\u0131 da trafik kazalar\u0131ndaki azalmalar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131. \u00dclkemizde ayn\u0131 d\u00f6nemde ge\u00e7en y\u0131la oranla ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck kazalarda %5\u2019lik azalma sa\u011flad\u0131. Bu durum bir yandan can kay\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6nlerken bir yandan da sigorta maliyetlerini azaltt\u0131.<\/p>\n At\u0131klara dikkat!<\/strong><\/p>\n Salg\u0131n riskine kar\u015f\u0131n bu d\u00f6nemde tek kullan\u0131ml\u0131k plastikler, maske, eldiven vb kullan\u0131m\u0131ndaki art\u0131\u015flar ya\u015fand\u0131. \u00d6zellikle de kullan\u0131lan maske ve di\u011fer koruyucu malzemelerin g\u00fcvenli bir \u015fekilde bertaraf\u0131 gerekiyor. Bir\u00e7ok \u00fclkede bu noktada k\u00f6t\u00fc manzaralar ya\u015fan\u0131rken \u00fclkemizde Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnce erken ad\u0131mlar at\u0131larak konuya dair bir Genelge \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakan\u0131 Say\u0131n Kurum taraf\u0131ndan imzalanan 2020\/12 say\u0131l\u0131 Genelge ile evlerden, i\u015fyerlerinden ve sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131ndan kaynaklanan bu at\u0131klar\u0131n g\u00fcvenli bir \u015fekilde bertaraf\u0131 sa\u011fland\u0131.<\/p>\n \u00a0Sular durgunla\u015ft\u0131<\/strong><\/p>\n \u00d6zellikle sanayi faaliyetlerinin azalmas\u0131, yeme-i\u00e7me, hizmet ve e\u011flence sekt\u00f6rlerindeki duraksamalar su kaynaklar\u0131n\u0131n da kendilerini yenilemeleri i\u00e7in f\u0131rsat oldu.<\/p>\n Y\u00f6netimin milyonlarca dolar harcad\u0131\u011f\u0131 ancak \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck iyile\u015fmelerin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve sanayi at\u0131ksu de\u015farjlar\u0131n\u0131n da yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en kirli nehirlerinden biri kabul edilen Ganj Nehrinde karantina s\u00fcrecinde sanayinin durmas\u0131 ile %10 at\u0131ksu de\u015farj\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f ve nehirde g\u00f6rece bir iyile\u015fmenin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yetkililerce beyan ediliyor.<\/p>\n Kanallar \u015fehri Venedik\u2026 Gondollar\u0131n, tekne ve motorlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 kanal, ekolojik y\u00f6nden kendini yenilemeye ba\u015flad\u0131. B\u00f6lgeye yaban hayat\u0131n\u0131n sakinleri geldi. Y\u0131llar sonra yunuslar\u0131n ziyareti b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 memnun etti.<\/p>\n \u0130\u00e7me sular\u0131 g\u00fcvende ancak at\u0131ksu i\u00e7in dezekfeksiyon<\/strong><\/p>\n \u0130\u00e7me sular\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc mikroorganizma riskine kar\u015f\u0131n klorlanmas\u0131 s\u00fcreci ise koronan\u0131n i\u00e7me suyu yoluyla bula\u015fma riskini ortadan kald\u0131r\u0131yor. Zira korona vir\u00fcs\u00fc, k\u0131r\u0131lgan bir d\u0131\u015f zar\u0131 olan zarfl\u0131 bir vir\u00fcs. Bu t\u00fcr vir\u00fcsler KLOR gibi oksidanlara kar\u015f\u0131 hassast\u0131r. \u015eu ana kadar ulusal ve k\u00fcresel bazda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda i\u00e7me sular\u0131nda korona vir\u00fcs\u00fc varl\u0131\u011f\u0131 tespit edilmemi\u015ftir.<\/p>\n Vir\u00fcs\u00fcn at\u0131ksularda olma ihtimali hala ara\u015ft\u0131r\u0131lan bir konu. \u00dclkemizde de bu \u00e7al\u0131\u015fmalar T\u00fcrkiye Su Enstit\u00fcs\u00fc \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Ancak, olas\u0131 riskleri \u00f6nlemek gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sular ar\u0131t\u0131ld\u0131ktan sonra deniz, nehir gibi ortamlara veriliyor.<\/p>\n Su kaynaklar\u0131n\u0131n giderek azald\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zda at\u0131ksular\u0131n ar\u0131t\u0131larak tekrar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda dezenfeksiyondan ge\u00e7irilmesi \u00f6nem arz ediyor.<\/p>\n Ancak d\u00fcnyam\u0131zda su kaynaklar\u0131 giderek azal\u0131m g\u00f6steriyor. \u00dclkemiz de su zengini olmayan bir \u00fclke..<\/p>\n Su kaynaklar\u0131n\u0131 daha etkin ve verimli kullan\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik olarak ar\u0131t\u0131lan at\u0131ksular\u0131n, ye\u015fil alan sulamas\u0131 ve sanayi gibi alanlarda yeniden kullan\u0131l\u0131yor. Bu kapsamdaki sular\u0131n dezenfekte edilmesi sonucu kullan\u0131m\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n Bo\u011fazda beklenmedik misafirler<\/strong><\/p>\n Mavi Vatan Denizlerimiz rahatlad\u0131. Deniz ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n hemen hemen durmas\u0131, sanayi at\u0131ksu de\u015farj\u0131n\u0131n azalmas\u0131, sular\u0131m\u0131z\u0131n bir an olsun \u00f6z\u00fcne d\u00f6nmesini sa\u011flad\u0131. \u0130stanbul k\u0131y\u0131lar\u0131na gelen Yunuslar da bunun bir g\u00f6stergesi oldu.<\/p>\n Do\u011fa as\u0131l sahiplerine kald\u0131<\/strong><\/p>\n Turizm faaliyetlerinin durmas\u0131, ula\u015f\u0131m\u0131n ve \u00fcretimin azalmas\u0131, uzun s\u00fcren karantinalar sonras\u0131nda do\u011fam\u0131z insan etkisinden k\u0131smen kurtuldu. Denizler, sahiller, k\u0131y\u0131lar, \u015fehir merkezleri yaban hayat\u0131 sakinlerinin ak\u0131n\u0131na u\u011frad\u0131.<\/p>\n Deniz kaplumba\u011falar\u0131, \u0130nsan hareketlili\u011fi ve \u0131\u015f\u0131k kirlili\u011finin olmay\u0131\u015f\u0131 sayesinde rahat bir \u015fekilde yumurtalar\u0131n\u0131 k\u0131y\u0131ya rahat\u00e7a b\u0131rakabildiler.<\/p>\n \u00c7evre Meselesi \u00d6nleyici Hekimliktir<\/strong><\/p>\n Do\u011fada bir denge var, bir d\u00f6ng\u00fc var, karbon d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, su d\u00f6ng\u00fcs\u00fc gibi adeta mucizevi bir denge. Hayat\u0131n devam\u0131 i\u00e7in her\u015fey birbirine muhta\u00e7\u2026 Dengeyi bozmamak laz\u0131m.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, bir ekosistemde geyik, kurtlar\u0131 yok ederseniz sadece k\u00fcrkleri i\u00e7in, orada besin zincirini k\u0131rars\u0131n\u0131z, geyik gibi ba\u015fka bir t\u00fcr\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falarak \u00e7evresel dokuya zarar vermesine yol a\u00e7ars\u0131n\u0131z. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnyan\u0131n ilk milli park\u0131 Yellowstone\u2019da kurtlar\u0131n tekrar do\u011faya sal\u0131nmas\u0131 sonucu olu\u015fan mucizevi de\u011fi\u015fiklikleri hat\u0131rlay\u0131n..<\/p>\n \u201c\u00c7evre meselesi \u00f6nleyici hekimliktir\u201d diyoruz \u0131srarla. Bu olayda da bir dengenin bozulmas\u0131 var esas\u0131nda. Vir\u00fcsler genelde nemli ormanl\u0131k alanlar ya\u015farlar. Ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in de konak olarak vah\u015fi hayvanlar\u0131 kullan\u0131rlar.<\/p>\n \u0130nsan eliyle d\u00fcnyam\u0131zdaki orman varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n giderek yok edilmesi, yaban hayvan ticaretleri, ya\u015fam alanlar\u0131na yap\u0131lan m\u00fcdahale vir\u00fcslerin bir \u015fekilde insanlara bula\u015fmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. o y\u00fczden do\u011fadaki hassas dengeyi bozmamal\u0131, onunla uyumlu hareket etmeliyiz.<\/p>\n Yeni bir d\u00fczene, yeni bir normale do\u011fru\u2026<\/strong><\/p>\n Tarihte ya\u015fanan bir\u00e7ok olay yeni d\u00fczenleri de beraberinde getirmi\u015ftir. 14. y\u00fczy\u0131lda vuku bulan veba salg\u0131n\u0131 bug\u00fcnk\u00fc Avrupa\u2019n\u0131n temellerini atm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Hakeza, 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019de ABD\u2019de g\u00f6r\u00fclen ikiz kuleler sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda d\u00fcnyada g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015ferek farkl\u0131 bir zemine oturmu\u015ftu.<\/p>\n Yine, \u00fclkemizde 17 A\u011fustos 1999\u2019da ya\u015fanan ve hala ac\u0131s\u0131n\u0131 y\u00fcre\u011fimizde hissetti\u011fimiz B\u00fcy\u00fck Marmara Depremi sonras\u0131nda \u00fclkemizde depreme dayan\u0131kl\u0131 bir yap\u0131la\u015fman\u0131n \u00f6nemini g\u00f6stermi\u015f ve o y\u00f6nde ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Ancak bu s\u00fcre\u00e7 ge\u00e7ici g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bunu kal\u0131c\u0131 k\u0131lmak elimizde. Bu s\u00fcre\u00e7 esas\u0131nda; D\u00fcnyam\u0131za, Kaynaklar\u0131m\u0131za, Var olan do\u011fal dengeye verdi\u011fimiz hasar\u0131 g\u00f6steriyor. Buradan dersler alarak kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmeli, baz\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmeli, kendimiz de de\u011fi\u015fmeliyiz. De\u011fi\u015fime \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmeliyiz.<\/p>\n \u015eehirlerimizi daha ya\u015fanabilir hale getirmeliyiz. Sosyal mesafeyi hayat\u0131m\u0131z\u0131n merkezine koymal\u0131y\u0131z. Yaya ve bisiklet kullan\u0131m\u0131 gibi hem \u00e7evre hem sa\u011fl\u0131k dostu aktiviteleri desteklemeli, ona g\u00f6re planlamalar yapmal\u0131y\u0131z. \u015eu s\u00fcre\u00e7te bunu ba\u015fard\u0131k. Neden devam ettirmeyelim ki?<\/p>\n Unutmayal\u0131m\u2026 O g\u00fc\u00e7 ve irade sizde. G\u00fc\u00e7 asl\u0131nda elimizde…<\/p>\n