Ya\u015fam i\u00e7in elveri\u015fli tek gezegen olan mavi gezegenimiz, ilerleyen ya\u015f\u0131na ra\u011fmen hala c\u00f6mertli\u011finden taviz vermiyor. \u00dczerindeki say\u0131s\u0131z canl\u0131ya en g\u00fczel \u015fekilde ev sahipli\u011fi yap\u0131yor; beslenme, bar\u0131nma gibi bir\u00e7ok imk\u00e2n sunarken kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sadece do\u011fal dengeye sayg\u0131 istiyor.<\/p>\n
Ancak 200-300 milyon y\u0131ld\u0131r varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren insano\u011flunun gelmesiyle birlikte bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015f\u0131yor. \u00d6zellikle de ya\u015fam kalitesinin y\u00fckselmesi i\u00e7in at\u0131lan ad\u0131mlar, sa\u011flanan teknolojik geli\u015fmeler do\u011fa \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131 artt\u0131rarak ekolojik dengeyi olumsuz y\u00f6nde etkiliyor. Son iki y\u00fczy\u0131lda, makinele\u015fmenin hayat\u0131m\u0131za girmesi ile bir tarafta \u00fcretim kolayla\u015f\u0131rken bir taraftan da a\u015f\u0131r\u0131 kaynak kullan\u0131m\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldik. Bu durum beraberinde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, hava kirlili\u011fi, su stresi, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 gibi art\u0131k k\u00fcresel etki olu\u015fturan sorunlara yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n
Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP) de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re sadece son y\u00fczy\u0131lda kaynaklar\u0131n i\u015fleme ve kullan\u0131m\u0131n\u0131n 12 kat artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Yine, seri \u00fcretimlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bilgi teknolojilerindeki devrimlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 son 50 y\u0131lda da kaynak kullan\u0131m\u0131n\u0131n 3 kat, t\u00fcketimin ise 4 kat artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahede ediyoruz. Halbuki buna mukabil n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n 2 kat art\u0131\u015f sa\u011flam\u0131\u015f olmas\u0131 bizlere ferdi t\u00fcketimin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6nem arz eden konulardan biri de g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi olu\u015fturuyor. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n korunmas\u0131, ya\u015fam kalitemizin korunmas\u0131 i\u00e7in yerk\u00fcrenin sundu\u011fu nimetlerden belli oranlarda faydalanmak gerekiyor. Ancak bu t\u00fcketim \u00e7ok da adil olmayan bir \u015fekilde yap\u0131l\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n bir taraf\u0131 a\u00e7l\u0131k ve sefaletle bo\u011fu\u015furken di\u011fer taraf\u0131 varl\u0131k i\u00e7erisinde y\u00fcz\u00fcyor ve kaynaklar\u0131 heba ediyor. Bu durum acil \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 zaruri k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
G\u0131da \u00fcretimi art\u0131yor<\/strong><\/p>\n Geli\u015fen teknolojinin kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tar\u0131m faaliyetleri beraberinde daha \u00e7ok ve \u00e7e\u015fitli g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin yeti\u015ftirilmesine olanak tan\u0131d\u0131. Birle\u015fmi\u015f Milletler Tar\u0131m ve G\u0131da \u00d6rg\u00fct\u00fc (FAO) verilerine g\u00f6re sadece son 30 y\u0131lda g\u0131da \u00fcretimi ikiye katland\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u0131ll\u0131k bazda 4-5 milyar ton g\u0131da \u00fcretimi ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n \u00dcr\u00fcn grubu baz\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde daha y\u00fcksek art\u0131\u015flar ya\u015fand\u0131. Yeti\u015ftirilmesi son derece g\u00fc\u00e7l\u00fck isteyen etli g\u0131dalarda son 50 y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda 4 kat art\u0131\u015f ya\u015fanarak y\u0131ll\u0131k bazda \u00fcretim 320 milyon tonlara ula\u015ft\u0131. S\u00fct \u00fcretiminde de ayn\u0131 s\u00fcre zarf\u0131nda 2 kat art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n G\u0131da Sekt\u00f6r\u00fc b\u00fcy\u00fcyor<\/strong><\/p>\n Denizcilik ula\u015f\u0131m\u0131 gibi ucuz ve g\u00fcvenli ula\u015f\u0131m yollar\u0131n\u0131n geli\u015fmesi ile birlikte belirli b\u00f6lgelere \u00f6zg\u00fc olan \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131n\u0131n \u00e7ok uzak mesafelere g\u00f6t\u00fcr\u00fclmelerini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Haliyle bu durum \u00fclkeler aras\u0131 ticareti de geli\u015ftirdi. \u00d6yle ki son 30 y\u0131lda k\u00fcresel g\u0131da ticaret hacmi 600 milyar dolardan 2,5 kat art\u0131\u015fla 1,5 trilyon dolara ula\u015ft\u0131.<\/p>\n Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler k\u00fcresel tar\u0131m ve g\u0131da pazar\u0131na giderek daha fazla kat\u0131l\u0131m sa\u011fl\u0131yor. Bu gruptaki \u00fclkelerce yap\u0131lan ihracat d\u00fcnya toplam\u0131n\u0131n 3\u2019de birinden fazlas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n T\u00fcketim katlan\u0131yor<\/strong><\/p>\n Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n iyile\u015fmesi, g\u0131dada \u00e7e\u015fitlili\u011fin artmas\u0131 t\u00fcketimi de artt\u0131rd\u0131. Son 30 y\u0131lda d\u00fcnya n\u00fcfusu sadece %50 art\u0131\u015f ya\u015fad\u0131. Buna kar\u015f\u0131n g\u0131da \u00fcretiminin ikiye katlanmas\u0131, hi\u00e7 ku\u015fkusuz ki\u015fi ba\u015f\u0131 t\u00fcketimde art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor bizlere.<\/p>\n Bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seren di\u011fer bir g\u00f6sterge de al\u0131nan besinlerin kalori de\u011feri \u00fczerinden\u00a0ele al\u0131nmas\u0131. FAO verilerine g\u00f6re 1960\u2019larda d\u00fcnya genelinde ortalama ki\u015fi ba\u015f\u0131 kalori cinsinden g\u0131da al\u0131m\u0131 2200 kilokalori iken t\u00fcketim art\u0131\u015f\u0131 ile birlikte 2010\u2019lu y\u0131llarda\u00a0bu de\u011fer 2700 kilokaloriye \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu de\u011ferler \u00fclkelerin geli\u015fmi\u015flik seviyesine ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyor. 1960\u2019lardan 2010\u2019lu y\u0131llara gelindi\u011finde y\u00fcksek gelirli \u00fclkeler kategorisinden yer alan ABD\u2019de de 2700 kilokaloriden 3700 kilokaloriye \u00e7\u0131karken, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkeler kategorisinde yer alan Etiyopya\u2019da art\u0131\u015f\u0131n 1700 kilokaloriden ancak 2100 kilokaloriye \u00e7\u0131kt\u0131. Bu veri ayn\u0131 zamanda, \u00fcretimin miktar\u0131 ve \u00e7e\u015fitlili\u011fin olduk\u00e7a artt\u0131\u011f\u0131, b\u00f6lgeler aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n giderilmesi i\u00e7in bir\u00e7ok politika geli\u015ftirilmesi olmas\u0131na ra\u011fmen, an\u0131lan Afrika \u00dclkesi vatanda\u015flar\u0131nca 2010\u2019lu y\u0131llarda al\u0131nan kilokalori de\u011ferlerinin 50 y\u0131l \u00f6ncesindeki d\u00fcnya ortalamas\u0131na hala ula\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Di\u011fer bir tabirle, adil bir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en bariz g\u00f6stergelerinden birisi bu.<\/p>\n Bu parametre baz\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015f sanayile\u015fmi\u015f Asya b\u00f6lgesinde yer alan \u00c7in\u2019de\u00a0ger\u00e7ekle\u015fiyor. 1960\u2019larda ortalama bir \u00c7inli vatanda\u015f\u0131n kalori cinsinden g\u0131da al\u0131m\u0131 1400 kilokaloriye tekab\u00fcl ederken, 2010\u2019lu y\u0131llarda bu de\u011fer 2 kattan fazla art\u0131\u015f ile 3100 kilokaloriye \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Ki\u015fi ba\u015f\u0131 kg bazl\u0131 t\u00fcketim de durum \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. \u00d6rne\u011fin; ABD ve Avustralya gibi yerlerde y\u0131ll\u0131k ki\u015fi ba\u015f\u0131 et t\u00fcketimi 100 kg civar\u0131nda iken n\u00fcfusunun %30\u2019a yak\u0131n\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131 alt\u0131nda kalan Hindistan\u2019da y\u0131ll\u0131k ki\u015fi ba\u015f\u0131 et t\u00fcketimi sadece 5 kg olarak seyrediyor.<\/p>\n A\u00e7l\u0131\u011fa mahk\u00fbm hayatlar<\/strong><\/p>\n Ya\u015fanan t\u00fcm geli\u015fmelere ra\u011fmen d\u00fcnyada a\u00e7l\u0131k hala \u00f6nemli bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. D\u00fcnya G\u0131da Program\u0131 ve FAO de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczde 815 milyondan fazla ki\u015fi a\u00e7l\u0131kla bo\u011fu\u015fuyor. Yakla\u015f\u0131k 3 milyar ki\u015finin de sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmedi\u011fi di\u011fer bir ger\u00e7ek.\u00a0 2050 y\u0131l\u0131nda da bu say\u0131ya 2 milyar insan\u0131n daha kat\u0131lmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n Ne var ki sorun g\u0131da yoklu\u011fundan de\u011fil, ba\u015fl\u0131ca nedenlerden biri israf edilen g\u0131dalar. Bununla birlikte yoksulluk, siyasi istikrars\u0131zl\u0131klar, \u00e7at\u0131\u015fma ve ekonomik krizlerle birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck sorunu iklim krizi de a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 tetikleyen ve art\u0131ran unsurlar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor. D\u00fcnya Bankas\u0131na g\u00f6re d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 800 milyon ki\u015fi uluslararas\u0131 yoksulluk gelir s\u0131n\u0131r\u0131 olan g\u00fcnl\u00fck 1,9 dolar\u0131n alt\u0131nda bir gelire sahip. Esas\u0131nda a\u00e7l\u0131k da ayn\u0131 zamanda yoksullu\u011fa yol a\u00e7\u0131yor. Zira yetersiz beslenme g\u00fc\u00e7ten d\u00fc\u015fmeye, bu durumda i\u015f bulmaya veya g\u00fc\u00e7 isteyen i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nleyerek gelir kayb\u0131na neden oluyor.<\/p>\n A\u00e7l\u0131\u011f\u0131n bir di\u011fer nedeni ise \u00e7at\u0131\u015fmalar. D\u00fcnya G\u0131da Program\u0131na g\u00f6re a\u00e7l\u0131k ile bo\u011fu\u015fan 815 milyon insan\u0131n yar\u0131s\u0131ndan \u00e7o\u011fu -yakla\u015f\u0131k 490 milyon ki\u015fi- i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Suriye, Yemen, Myanmar, Sudan gibi \u00fclkelerde ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ve ortak sorunumuz \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi. Artan ya\u011f\u0131\u015flar, f\u0131rt\u0131nalar, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kurakl\u0131klar etkiledikleri b\u00f6lgelerde ciddi g\u0131da sorunlar\u0131na da yol a\u00e7t\u0131. 2016\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen ve son 50 y\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck kas\u0131rgas\u0131 olarak nitelendirilen El Nino, g\u0131da bak\u0131m\u0131ndan G\u00fcney Amerika\u2019da 20 milyondan fazla ki\u015fiyi olumsuz etkiledi.<\/p>\n Yine, D\u00fcnya G\u0131da Program\u0131 de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re sadece 2019 y\u0131l\u0131nda iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkileri dolay\u0131s\u0131 ile 34 milyon ki\u015fi a\u00e7l\u0131k \u00e7ekerken ekonomik krizler dolay\u0131s\u0131 ile de 24 milyon ki\u015finin sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, ancak hala devam eden COVID-19 Salg\u0131n\u0131 ile iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin her ge\u00e7en g\u00fcn artan etkilerinin yol a\u00e7abilece\u011fi muhtemel k\u0131tl\u0131klar nedeniyle ilave 265 milyon ki\u015finin daha a\u00e7l\u0131k ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilece\u011fi belirtiliyor.<\/p>\n \u00c7\u00f6pe Giden D\u00fcnyalar<\/strong><\/p>\n Her y\u0131l \u00fcretilen 4-5 milyar ton g\u0131dan\u0131n adil bir da\u011f\u0131l\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi halinde 2050 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya n\u00fcfusunun ula\u015faca\u011f\u0131 9,7 milyar n\u00fcfusa yeterli olabilecek seviyede. Ancak 7,5 milyar n\u00fcfuslu d\u00fcnyam\u0131zda her 9 ki\u015fiden biri a\u00e7l\u0131kla bo\u011fu\u015fuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc her y\u0131l \u00fcretilen g\u0131dan\u0131n %30-40, di\u011fer bir ifade ile yakla\u015f\u0131k 3\u2019de birine denk gelen 1,3-1,6 milyar tona yak\u0131n\u0131 israf ediliyor. \u00dcstelik hala t\u00fcketilebilecek nitelikte olmas\u0131na ra\u011fmen bu kay\u0131plar ya\u015fan\u0131yor. Ba\u015fl\u0131ca neden ise \u00e7\u00f6pe giden milyarlarca ton g\u0131da. Yani d\u00fcnyalar\u0131 \u00e7\u00f6pe at\u0131yoruz.<\/p>\n T\u00fcketimin bu denli seyretmesi halinde ise 2050 y\u0131l\u0131ndaki n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak mevcut \u00fcretimin %60 ile %120 artmas\u0131 gerekecek. Yani en az 3 milyar ton ilave g\u0131da \u00fcretmemiz gerekecek. Bu durum daha \u00e7ok su kullan\u0131m\u0131n\u0131, daha \u00e7ok ekilebilir arazi ve b\u00fct\u00fcn bunlar i\u00e7in y\u00fcksek miktarda enerji gerektiriyor.<\/p>\n Kay\u0131p nedenleri farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyor<\/strong><\/p>\n G\u0131da israf\u0131 t\u00fcm g\u0131da de\u011fer zinciri\u00a0(\u00fcretim – harmanlama – depolama – i\u015fleme – nakliye – pazarlama – t\u00fcketim) boyunca g\u00f6r\u00fclebiliyor. \u00dcretim safhas\u0131nda erken hasat, hastal\u0131klar veya yetersiz hasat metotlar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla kay\u0131plar\u0131n ya\u015fanabiliyor iken, so\u011fuk zincirlerinin eksikli\u011fi nedeniyle depolama s\u00fcrecinde so\u011fuk zincir yetersizli\u011fi, i\u015fleme ve da\u011f\u0131t\u0131m safhas\u0131nda ambalajlama ve etiketlemedeki sorunlar, t\u00fcketim a\u015famas\u0131nda ise yemek planlamadaki hatalar, son kullanma tarihinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi gibi nedenlerden kaynaklanabiliyor.<\/p>\n Genel manada \u00fcretim-depolama ve i\u015fleme safhalar\u0131ndaki israflar g\u0131da kayb\u0131 olarak nitelendirilirken da\u011f\u0131t\u0131m\/pazarlama ve t\u00fcketim safhalar\u0131ndaki israflar ise g\u0131da at\u0131\u011f\u0131 olarak kabul g\u00f6rmektedir. FAO verilerine g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerde de en az y\u00fcksek gelirli \u00fclkeler kadar g\u0131da kayb\u0131 ya\u015f\u0131yor. S\u0131ras\u0131yla bu de\u011ferler 630 ve 670 milyon ton.<\/p>\n Ancak kayb\u0131n hangi a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi noktas\u0131nda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar var. Latin Amerika, G\u00fcney ve G\u00fcneydo\u011fu Asya ile Sahraalt\u0131 Afrika \u00dclkeleri gibi az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ya\u015fanan kay\u0131plar \u00fcretim-depolama-i\u015fleme gibi ilk safhalarda s\u0131ras\u0131yla %61, %65 ve %75 gibi \u00e7ok y\u00fcksek oranlarda kay\u0131plar ya\u015fan\u0131rken, sadece %5’i t\u00fcketim safhas\u0131nda heba oluyor.<\/p>\n D\u00fcnya Kaynaklar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (WRI) verilerine g\u00f6re Y\u00fcksek Gelirli Kuzey Amerika, Okyanusya, Avrupa ile Sanayile\u015fmi\u015f (\u00c7in, Japonya, g\u00fcney Kore) \u00fclkelerdeki g\u0131da kayb\u0131n\u0131n; %61’i t\u00fcketim safhas\u0131nda t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6pe terk edilirken, %32’si de \u00fcretim – depolama – nakliye – i\u015fleme gibi erken safhalarda ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n \u00c7in\u2019de d\u00fcnyadaki t\u00fcm tah\u0131llar\u0131n %13\u2019\u00fcne e\u015fde\u011fer miktardaki 35 milyon ton tah\u0131l depolama-i\u015fleme-da\u011f\u0131t\u0131m s\u00fcresince ger\u00e7ekle\u015firken, sadece %2,5 oran\u0131nda t\u00fcketim safhas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Hindistan\u2019da da benzer bir durum s\u00f6z konusu. \u0130\u015fleme-depolama gibi s\u00fcre\u00e7lerdeki teknolojik yetersizliklerden dolay\u0131 g\u0131dalar\u0131n %40\u2019\u0131 kayba u\u011fruyor.<\/p>\n \u00d6rneklerde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ya\u015fanan g\u0131da kay\u0131p ve at\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerde genelde teknolojik yetersizlikten kaynaklan\u0131rken, bu durum geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde a\u015f\u0131r\u0131 ve bilin\u00e7siz t\u00fcketim oluyor. \u00d6rne\u011fin, AB’de y\u0131ll\u0131k bazda ya\u015fanan 88 milyon tonluk g\u0131da kayb\u0131n\u0131n en az %10’unun etiketlemeden (tavsiye edilen t\u00fcketim tarihi – TETT, son kullanma tarihi – SKT gibi) kaynakland\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n T\u00fcketim safhas\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131 kay\u0131plarda ise ABD 100 kg ile zirvede yer al\u0131yor. D\u00fcnyada a\u00e7l\u0131k \u00e7eken insanlar\u0131n %62\u2019sinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Asya-Pasifik B\u00f6lgesinde t\u00fcketim safhas\u0131nda ya\u015fanan ki\u015fi ba\u015f\u0131 kay\u0131p sadece 11 kg. Di\u011fer bir ifadeyle ortalama bir Amerikan bir Asyal\u0131dan 10 kat daha fazla g\u0131da kayb\u0131na neden oluyor.<\/p>\n Buradan hareketle, Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde -Tarladan \u00c7atala-<\/em> kural\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u201c\u00c7ATAL\u201d kapsam\u0131nda \u00f6nlemlerin yo\u011funla\u015fmas\u0131 gerekirken az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ise zincirin ba\u015flang\u0131c\u0131 olan \u201cTARLA\u201d alan\u0131nda \u00f6nlemlerin geli\u015ftirilmesi gerekiyor.<\/p>\n Etkileri CAN yak\u0131yor<\/em><\/strong><\/p>\n Yap\u0131lan bu g\u0131da israf\u0131n\u0131n sosyal etkilerinin yan\u0131nda ekonomik etkileri de var. Her y\u0131l heba olan 1,3 milyar ton g\u0131dan\u0131n K\u00fcresel Ekonomiye do\u011frudan etkisi 1 Trilyon $ ge\u00e7iyor. Bu de\u011fere sosyal etkiler i\u00e7in 900 Milyon Dolar ile \u00e7evresel etkiler i\u00e7in 700 Milyon Dolarl\u0131k etki de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu de\u011ferin global ekonomiye y\u0131ll\u0131k etkisi 2,6 Trilyon $ a\u015f\u0131yor. Bu de\u011fer 2018 D\u00fcnya Bankas\u0131 verileri esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 8. ekonomisi olabilecek bir de\u011fer.<\/p>\n ABD Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 verilerine g\u00f6re israf olan g\u0131da oran\u0131 %30-40 seviyelerinde. Maddi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u0131ll\u0131k 162 Milyar Dolar olan \u00fclkede y\u0131ll\u0131k bazda 128 milyon ton g\u0131da kayb\u0131 ya\u015fan\u0131yor. Toplamda 169 milyon ton g\u0131da israf\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Kuzey Amerika\u2019da Meksika 28 Milyon ton ile ikinci s\u0131rada yer al\u0131rken onu 13 milyon ton ile Kanada izliyor.<\/p>\n Benzer \u015fekilde Avrupa Birli\u011fi\u2019nde de y\u0131ll\u0131k bazda \u00fcretilen g\u0131dan\u0131n %20\u2019sine tekab\u00fcl eden 88 milyon ton g\u0131da kayb\u0131 ya\u015fan\u0131yor. AB ekonomisine y\u0131ll\u0131k etkisi 143 Milyar Avro. Bu kayb\u0131n 47 milyon tonu evsel t\u00fcketim, 10 milyon tonu da yemek servislerinden olmak \u00fczere %65\u2019si t\u00fcketim safhas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. Mali a\u00e7\u0131dan da ya\u015fanan kayb\u0131n 98 Milyar Avrosu evsel t\u00fcketim safhas\u0131nda olu\u015fan bu kay\u0131plar\u0131n bedeli.<\/p>\n BM Avrupa Ekonomik Komisyonu i\u00e7in Boston Dan\u0131\u015fmanl\u0131k Grubunun yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ya\u015fanan g\u0131da kay\u0131plar\u0131 maddi a\u00e7\u0131dan ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck kayb\u0131n g\u0131da de\u011fer zincirindeki en son safha olan t\u00fcketim safhas\u0131nda meydana geldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fmada t\u00fcketim safhas\u0131nda heba edilen her kg g\u0131da ba\u015f\u0131na mali etkinin 1,47 dolar oldu\u011fu, bunu 1,04 $\/kg ile da\u011f\u0131t\u0131m\/pazarlama safhas\u0131n\u0131n takip etti\u011fi, \u00fcretim safhas\u0131n\u0131n ise 0,46 $\/kg etki olu\u015fturdu\u011fu ortaya konmu\u015ftur.<\/p>\n \u00dcr\u00fcn baz\u0131nda de\u011ferlendirme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise b\u00fcy\u00fck kay\u0131p ise sebze meyve \u00fcr\u00fcn grubu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Toplam g\u0131da kayb\u0131n\u0131n 600 milyon tonunu olu\u015fturan sebze-meyve \u00fcr\u00fcn grubunun neden oldu\u011fu do\u011frudan maddi kay\u0131p da 435 Milyar Dolar ile en y\u00fcksek de\u011fer. Y\u0131ll\u0131k bazda heba edilen 100 Milyon ton ile a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a di\u011fer \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131na g\u00f6re en az olmas\u0131na ra\u011fmen de\u011fer anlam\u0131nda ikinci s\u0131ray\u0131 ise et ve et \u00fcr\u00fcnleri al\u0131yor. Do\u011frudan maddi etkisi 290 Milyar Dolar. \u0130smi ge\u00e7en iki \u00fcr\u00fcn grubunun do\u011frudan maddi etkisi t\u00fcm kay\u0131plar\u0131n do\u011frudan etkisinin %60\u2019\u0131n\u0131 a\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada durumun bu \u015fekilde seyretmesi halinde de do\u011frudan mali etkinin 2030 y\u0131l\u0131nda %25 artarak 1,5 Trilyon Dolara ula\u015faca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Kay\u0131plar yine b\u00f6lgesel bazl\u0131 olarak farkl\u0131l\u0131k arz ediyor. 4 ki\u015filik ortalama bir Amerikan ailesi y\u0131ll\u0131k 1.500$ de\u011ferinde g\u0131da kayb\u0131na imza atarken, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019da bu de\u011fer 910$ buluyor.<\/p>\n \u00c7evresel etkileri paha bi\u00e7ilemez<\/strong><\/p>\n Hi\u00e7 ku\u015fkusuz ya\u015fanan kayb\u0131n en b\u00fcy\u00fck olumsuz etkisi \u00e7evresel olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Su kullan\u0131m\u0131, do\u011fal kaynak kullan\u0131m\u0131, arazi bozunumu, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, kirletici emisyonlar ve daha burada sayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir\u00e7ok olumsuz etki.<\/p>\n H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi -IPCC- Paneline g\u00f6re israf edilen g\u0131da bir \u00fclke olsa k\u00fcresel seragaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n %8-10’undan sorumlu olurdu. Bu haliyle, \u00c7in ve ABD’den sonra en \u00e7ok sal\u0131m yapan 3. b\u00fcy\u00fck \u00fclke olurdu. Bu de\u011fer ayn\u0131 zamanda \u00fclkemizin en az 8 kat\u0131na e\u015fde\u011fer.<\/p>\n Arazi kullan\u0131m\u0131, su kayb\u0131, at\u0131k y\u00f6netimi de yine \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6nemli \u00e7evresel etkiler. Her y\u0131l israf edilen g\u0131day\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan tar\u0131m alan\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ise 9,6 km2. Bu de\u011fer \u00c7in’in y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne e\u015fde\u011fer. \u00dclkemizin ise 12 kat\u0131ndan daha fazla bir alan demek.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde, y\u0131ll\u0131k israf edilen g\u0131day\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan su miktar\u0131 da 250 km3<\/sup>. Bu de\u011fer her y\u0131l Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck nehri olan Volga nehrinden akan suyun hacmine e\u015fde\u011fer. Yine, DS\u0130 verilerine g\u00f6re \u00fclkemizin y\u0131ll\u0131k su kullan\u0131m\u0131 (i\u00e7me-sulama-sanayi) 57 km3<\/sup>. K\u00fcresel g\u0131da israf\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile ya\u015fanan su kayb\u0131 \u00fclkemizin 4,5 y\u0131ll\u0131k su ihtiyac\u0131na denk geliyor.<\/p>\n Yine b\u00f6lgesel bazl\u0131 de\u011ferlendirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan Kuzey Amerika\u2019da y\u0131ll\u0131k 169 milyon ton g\u0131da kayb\u0131n\u0131n \u00e7evresel etkilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; 17 Milyar\u00a0m3<\/sup> su,\u00a022 milyon hektar ekilebilir alan kayb\u0131 s\u00f6z konusu. Yine, bu g\u0131dan\u0131n \u00fcretiminde kullan\u0131lan yakla\u015f\u0131k 4 milyon ton g\u00fcbrenin heba edilmesi, 38 milyon m3<\/sup> kat\u0131 at\u0131k depolama alan\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 manas\u0131 ta\u015f\u0131yor. Ayr\u0131ca 319 milyon dolarl\u0131k biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 ile trilyonlarca kcal enerji kayb\u0131 da cabas\u0131.<\/p>\n \u00dclkemizde \u0130sraf Diz Boyu<\/strong><\/p>\n \u00dclkemizde de durum \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu verilerine g\u00f6re halen 7 milyonu a\u015fan ki\u015fi T\u00fcrkiye\u2019de a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131nda ya\u015farken, di\u011fer taraftan T\u00fcrkiye\u2019de ciddi miktarda ekmek ve g\u0131da israf ediliyor. Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan T\u00fcrkiye \u0130sraf Raporu da bunu teyit ediyor.<\/p>\n Rapora g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck israf kalemlerinden biri ise \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ekmek olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. G\u00fcnl\u00fck \u00fcretilen ekme\u011fin %7\u2019sine e\u015fde\u011fer miktardaki 6 milyon, y\u0131ll\u0131k bazda ise 1,5-2 milyar ekmek kullan\u0131lmadan \u00e7\u00f6pe gidiyor. Halbuki ekmek T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u00f6nemli bir yere sahiptir. Yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde dahi \u00f6p\u00fcl\u00fcp al\u0131na konarak kald\u0131r\u0131lan, sayg\u0131 g\u00f6sterilen bir nimettir.\u00a0 Yap\u0131lan bu israf ayn\u0131 zamanda bu ekme\u011fin \u00fcretilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan 880 milyar m3 suyun da heba edilmesi manas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor ki bu de\u011fer Megakent \u0130stanbul\u2019un tam 2,5 y\u0131ll\u0131k su ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek bir miktar.<\/p>\n T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de ya\u015f sebze-meyve israf\u0131 t\u00fcm g\u0131da israf\u0131 i\u00e7erisinde ilk s\u0131rada yer al\u0131yor. \u00dcretilen 49 milyon ton meyve-sebzenin en az 1\/3’\u00fc \u00fcretim veya da\u011f\u0131t\u0131m a\u015famas\u0131nda kayba u\u011fruyor.<\/p>\n Ya\u015fanan g\u0131da kay\u0131plar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 hasat ve hasat sonras\u0131 harmanlama ile depolama s\u00fcre\u00e7lerinde ger\u00e7ekle\u015firken yakla\u015f\u0131k %30\u2019u da pazarlama\/t\u00fcketim safhalar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u00d6zellikle de b\u00fcy\u00fck bir turizm potansiyeline sahip \u00fclkemizde sunulan g\u0131dalarda ciddi kay\u0131plar ya\u015fan\u0131yor. Rapora g\u00f6re \u00fclkemizde hizmet veren ortalama herhangi bir i\u015fletmede y\u0131lda 4,2 ton g\u0131da ile 2.000 litre i\u00e7ecek heba edilerek \u00e7\u00f6pe gidiyor.<\/p>\n K\u00fcm\u00fclatif bazda ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise \u00dclkemizde y\u0131lda yakla\u015f\u0131k olarak 19 milyon ton g\u0131da \u00e7\u00f6pe gidiyor. Bu miktar her dakikada bir kamyon dolusu at\u0131k manas\u0131na geliyor. G\u0131da kayb\u0131ndan olu\u015fan maddi zarar ise y\u0131ll\u0131k bazda 214 Milyar Liray\u0131 buluyor.\u00a0 Sadece 1 y\u0131lda olu\u015fan bu kay\u0131pla en az 3 Kanal \u0130stanbul, Onlarca \u015eehir Hastanesi gibi mega projeler \u00fclkemize kazand\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n Kay\u0131plar\u0131 \u00d6nleme F\u0131rsat\u0131m\u0131z VAR<\/strong><\/p>\n Olu\u015fan kay\u0131plar\u0131 \u00f6nlemek ad\u0131na k\u00fcresel, b\u00f6lgesel ve ulusal boyutta bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131l\u0131yor. K\u00fcresel boyutta \u00f6ne \u00e7\u0131kan en etkili ad\u0131m hi\u00e7 ku\u015fkusuz 2030 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma hedefleri. BM taraf\u0131ndan 2015 y\u0131l\u0131nda ilan edilen ve 2030 y\u0131l\u0131na kadar hedeflenen 17 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma hedefinden (SKD) \u00fc\u00e7 tanesi do\u011frudan g\u0131da ile ilgili; S\u0131f\u0131r a\u00e7l\u0131k, s\u0131f\u0131r yoksulluk, bilin\u00e7li \u00fcretim ve t\u00fcketim. Bunlar i\u00e7erisinde 2 nolu SKD olarak yer alan \u201cS\u0131f\u0131r A\u00e7l\u0131k\u201d Hedefi\u00a0ile 2030 y\u0131l\u0131na kadar d\u00fcnyadaki a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n yar\u0131ya indirgenmesi ama\u00e7lan\u0131yor. Bu noktada D\u00fcnya G\u0131da program\u0131, BM G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc, BM \u00c7evre Program\u0131 gibi bir\u00e7ok uluslararas\u0131 kurulu\u015flar e\u015fg\u00fcd\u00fcm dahilinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Yine bu hedefe ula\u015fmak \u00fczere AB gibi b\u00f6lgesel bazl\u0131 faaliyetler ile \u00fclke bazl\u0131 bireysel bazda geli\u015ftirilen ulusal fark\u0131ndal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da giderek art\u0131yor. \u00d6nlemler genel manada kayb\u0131n en \u00e7ok yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 safhalara yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f durumda. \u00d6zellikle de t\u00fcketim a\u015famas\u0131nda ya\u015fanan kay\u0131plar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in t\u00fcketicilerde fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Bu \u00f6rneklerden baz\u0131lar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da sunulmu\u015ftur;<\/p>\n Temiz Tabak Uygulamas\u0131 – \u00c7in<\/u><\/strong><\/p>\n 135 milyon insan\u0131n a\u00e7l\u0131kla bo\u011fu\u015ftu\u011fu \u00c7in\u2019de y\u0131ll\u0131k olu\u015fan 18 milyon ton g\u0131da at\u0131\u011f\u0131n\u0131n en az 30-50 milyon insan\u0131n beslenmesinde (baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re de y\u0131ll\u0131k kay\u0131p 35 milyon ton dolaylar\u0131nda olup 60-90 milyon ki\u015fi i\u00e7in)<\/em> yeterli oldu\u011fu de\u011ferlendiriliyor. \u00c7in, bu itibarla t\u00fcketicilerde fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak \u00fczere TEM\u0130Z TABAK kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131. Restoran, kafe ve konaklama tesislerinin kat\u0131l\u0131m sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kampanya ile t\u00fcketilebilecek miktardan fazla g\u0131dan\u0131n tabaklara al\u0131nmas\u0131 ve art\u0131k olu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi hedefleniyor.<\/p>\n G\u0131day\u0131 Sev Kampanyas\u0131 – UK<\/u><\/strong><\/p>\n Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019da 2007-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda devlet deste\u011fiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u201cG\u0131dan\u0131 Sev, At\u0131ktan nefret et\u201d fark\u0131ndal\u0131k kampanyas\u0131 ile evsel g\u0131da at\u0131klar\u0131nda %21 oran\u0131nda azalt\u0131m sa\u011fland\u0131. Bu durum t\u00fcketici ve yerel y\u00f6netimlere harcanan her bir sterline kar\u015f\u0131n 250 sterlin tasarruf etme imk\u00e2n\u0131 sundu.<\/p>\n Ancak, 2012-2015 d\u00f6neminde ise g\u0131da kay\u0131plar\u0131nda sa\u011flanan azalt\u0131m\u0131n durdu\u011fu tespit edildi. T\u00fcketicilerin zamanla baz\u0131 \u015feylere al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma ayn\u0131 zamanda uygulanan y\u00f6ntemlerin zamanla g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve geli\u015ftirilmesi gereklili\u011fini ortaya koydu.<\/p>\n 1\u2019e 14 tasarruf<\/u><\/strong><\/p>\n Hollanda Ekonomik \u0130\u015fler Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile D\u00fcnya Kaynaklar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (WRI) ortakl\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise g\u0131da kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi kapsam\u0131nda i\u015fletmelerce harcanan her dolar\u0131n i\u015fletme giderlerinde 14 dolarl\u0131k bir tasarruf sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirlendi. \u00c7al\u0131\u015fma \u00e7er\u00e7evesinde al\u0131nabilecek \u00f6nlemler; kay\u0131plar\u0131n izlenmesi, personelin e\u011fitilmesi, g\u0131da depolama i\u015flemlerinde de\u011fi\u015fiklik, raf \u00f6mr\u00fcn\u00fc art\u0131rmak \u00fczere paketlemenin geli\u015ftirilmesi, etiketlemeye dikkat edilmesi, teknoloji yat\u0131r\u0131mlar\u0131 vs olarak s\u0131raland\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmada ayr\u0131ca t\u00fcketiciler taraf\u0131ndan g\u0131da kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik olarak al\u0131nan \u00f6nlemlerin daha y\u00fcksek tasarruf sa\u011flayabilece\u011fi belirtildi.<\/p>\n G\u0131da Bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n G\u0131da Bankalar\u0131 t\u00fcketilmeyen ve art\u0131k yemeklerin de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in kurulan bir platform. D\u00fcnya genelinde ilk \u00f6rne\u011fi 1967\u2019de ABD\u2019de de kurularak hayata ge\u00e7en bu sistem, zamanla yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6zellikle de g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 2008 k\u00fcresel kriz d\u00f6neminde say\u0131sal bazda ciddi art\u0131\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Toplam say\u0131lar\u0131 30.000\u2019i a\u015fm\u0131\u015f durumda. \u0130htiya\u00e7 sahiplerine g\u0131dalar\u0131n ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc vazifesi g\u00f6r\u00fcyor. Kan bankalar\u0131 gibi. Ba\u011f\u0131\u015f al\u0131n\u0131yor, ihtiya\u00e7 sahiplerine ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. A\u00e7l\u0131kla m\u00fccadele kapsam\u0131nda d\u00fcnyadaki en etkili yollardan biri olarak nitelendiriliyor.<\/p>\n Olduk\u00e7a kurumsalla\u015fm\u0131\u015f durumdalar. D\u00fcnya genelinde hizmet sunan ve 800 civar\u0131nda g\u0131da bankas\u0131n\u0131n \u00fcyesi olarak bulundu\u011fu D\u00fcnya G\u0131da Bankalar\u0131 A\u011f\u0131 da var. Banka A\u011flar\u0131 faaliyet raporlar\u0131na g\u00f6re 2018 y\u0131l\u0131nda 9,6 milyon insana destek olundu.<\/p>\n \u015eu ana kadar da d\u00fcnya genelinde 40\u2019dan fazla \u00fclkede 60 milyondan fazla a\u00e7l\u0131kla bo\u011fu\u015fan insana destek verdiler. Banka faaliyetleri ile 2,7 milyon ton g\u0131da ihtiya\u00e7 sahiplerine ula\u015ft\u0131r\u0131larak \u00e7\u00f6p olmaktan kurtar\u0131ld\u0131.<\/p>\n \u00dclkemizde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00f6rnek projeler<\/em><\/p>\n \u00dclkemizde israf ile m\u00fccadele her zaman g\u00fcndemde yer bulan bir konu oldu. Zira K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde israf, a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim, gereksiz t\u00fcketim hi\u00e7bir zaman benimsenmedi. \u201cAza kanaat edemeyen \u00e7o\u011fu bulamaz\u201d d\u00fcsturu ile hareket eden bir millet olduk tarih boyunca, \u00f6yle olmaya da devam edece\u011fiz.<\/p>\n Hepimizi ilgilendiren bu sorunla m\u00fccadele de sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, akademik camia, kamu kurum\/kurulu\u015flar\u0131 \u00f6rnek dayan\u0131\u015fma i\u00e7erisinde bulunuyorlar.<\/p>\n Ekmek \u0130sraf\u0131n\u0131 \u00d6nleme Kampanyas\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n En b\u00fcy\u00fck israf kalemlerinden biri olan ekmek i\u00e7in \u00fclkece seferber olduk. Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ibadethanelerde konunun \u00f6nemini i\u00e7eren vaazlar\u0131n verilmesini sa\u011flad\u0131. Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z okullarda gen\u00e7 dima\u011flara konunun \u00f6nemi hat\u0131rlat\u0131ld\u0131. TV ekranlar\u0131 bu konu i\u00e7in kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131.<\/p>\n Tabii ki konuyu \u00e7ift\u00e7imizin kara g\u00fcn dostu olan Toprak Mahsulleri Ofisi koordine etti. Ekmek \u0130sraf\u0131n\u0131 \u00d6nleme Kampanyas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda g\u00fcnde olu\u015fan kay\u0131plar %18 oran\u0131nda azalt\u0131ld\u0131. Bu oran g\u00fcnl\u00fck 1 milyon 50 Bin ekme\u011fin, y\u0131ll\u0131k ise 384 milyon ekme\u011fin \u00e7\u00f6pe gitmesini \u00f6nledi. Maddi tasarruf ise 2,8 Milyar TL\u2019yi buldu.<\/p>\n Turuncu Bayrak Uygulamas\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n \u00dclkemiz 3 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili, Akdeniz iklimini uzun s\u00fcre ya\u015fayan, tarihi\/k\u00fclt\u00fcrel ve do\u011fal bir\u00e7ok zenginli\u011fe ev sahipli\u011fi yapmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc b\u00fcy\u00fck bir turizm potansiyeline sahiptir. Son 20 y\u0131lda yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar, ula\u015f\u0131m kabiliyetinin artmas\u0131 \u00fclkemize duyulan ilgiyi art\u0131rd\u0131. Salg\u0131n d\u00f6nemi \u00f6ncesinde \u00fclkemiz y\u0131ll\u0131k bazda yakla\u015f\u0131k 50 milyon turist ile d\u00fcnyada en \u00e7ok turist \u00e7eken 6. \u00fclke konumunda yer al\u0131yor. Bunun yan\u0131nda bir\u00e7ok medeniyete ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015f \u00fclkemizde zengin bir mutfak s\u00f6z konusu. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz b\u00fct\u00fcn bu unsurlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00fclkemizde yo\u011fun bir restoran, kafe, konaklama tesisi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu durumun da ne yaz\u0131k ki g\u0131da kay\u0131plar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir odak noktaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor bizleri.<\/p>\n Yo\u011funluklu olarak t\u00fcketim safhas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ve T\u00fcrkiye \u0130sraf Raporuna da yans\u0131yan otel vb tesislerden kaynaklanan g\u0131da kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ad\u0131na turuncu bayrak uygulamas\u0131 geli\u015ftirildi. Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile hayata ge\u00e7irilen bu uygulama yap\u0131 olarak MAV\u0130 BAYRAK uygulamas\u0131na benziyor.<\/p>\n G\u0131da Dostu \u0130\u015fletmelere verilen bu bayrak\u00a0uygulamas\u0131 \u201cAfiyet olsun \u0130sraf Olmas\u0131n\u201d slogan\u0131 ile hareket eden bir fark\u0131ndal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. Tesislerde \u00e7al\u0131\u015fan personelin e\u011fitilmesi, artan g\u0131dalar\u0131n \u201cG\u0131da Bankalar\u0131\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ihtiya\u00e7 sahiplerine ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi uygulamalar\u0131 kaps\u0131yor. 2018 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan uygulaman\u0131n temel hedefi ise 5 y\u0131l i\u00e7erisinde konaklama tesislerinden kaynaklanan g\u0131da israf\u0131n\u0131 %70 oran\u0131nda azaltmak. Son zamanlarda konaklama tesisleri d\u0131\u015f\u0131ndaki kurulu\u015flar (AVM-hastane gibi) yerlere de bu belgeyi verme d\u00fc\u015f\u00fcncesi geli\u015fmi\u015f durumda.<\/p>\n G\u0131da Bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/u><\/strong><\/p>\n T\u00fcm d\u00fcnyada etkin olarak kullan\u0131lan g\u0131da bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131 sistemi \u00fclkemizde de 2004 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan bir Kanun ile yasal zemine kavu\u015ftu. 32 ilimizde 60\u2019dan fazla Banka hizmet verirken\u00a0bu say\u0131n\u0131n yak\u0131n zamanda 80leri a\u015fmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n \u00d6zellikle de salg\u0131n d\u00f6neminde ihtiya\u00e7 sahiplerinin artmas\u0131 bankalar\u0131n \u00f6nemini ve fonksiyonunu da art\u0131rd\u0131. Yerel y\u00f6netimlerle ortak olarak \u00e7al\u0131\u015fan bu sistem faaliyetleri ile y\u0131ll\u0131k 30 milyar TL tasarruf yap\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n S\u0131f\u0131r At\u0131k Projesi<\/u><\/strong><\/p>\n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n e\u015fleri Say\u0131n Emine Erdo\u011fan han\u0131mefendinin himayelerinde y\u00fcr\u00fcyen d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7evresel fark\u0131ndal\u0131k projelerinden birisi. D\u00fcnyada ilk kez bir First Lady \u00e7evre konusundaki bir projeyi himaye ettiler. Kendileri \u00e7evre, do\u011fa ve toplumu ilgilendiren her hususta etkin rol ald\u0131lar. Say\u0131n Erdo\u011fan\u2019\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi bu \u00e7aba kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kalmad\u0131 ve \u00e7evre hassasiyetleri dolay\u0131s\u0131 ile Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u0131da ve Tar\u0131m \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan 2018 y\u0131l\u0131nda \u00f6d\u00fcl ald\u0131lar.<\/p>\n Projenin temel hedefi israf\u0131 \u00f6nleme, kaynaklar\u0131 daha verimli kullanma, olu\u015fan at\u0131klar\u0131 da depolamak yerine i\u015fleyerek tekrar d\u00f6ng\u00fcye kazand\u0131rma. Tam bir d\u00f6ng\u00fcsel ekonomi modeli uygulamas\u0131..<\/p>\n Sistem herkesi kaps\u0131yor. S\u0131f\u0131r at\u0131k sistemlerini kuran restoran, kafe, otel, okul, kamu binas\u0131, i\u015fyerleri, hatta belediyelere dahi s\u0131f\u0131r at\u0131k belgeleri d\u00fczenleniyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar, sa\u011flanan geli\u015fmeler kay\u0131t alt\u0131na al\u0131narak izleniyor. Uygulama kapsam\u0131nda g\u0131da at\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi de ayr\u0131ca ele al\u0131n\u0131yor. Bu noktada S\u0131f\u0131r At\u0131k, S\u0131f\u0131r A\u00e7l\u0131k temas\u0131 dahilinde \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Son s\u00f6z; D\u00fcnyalar\u0131 \u00c7\u00f6pe Atmayal\u0131m<\/strong><\/p>\n \u0130\u015fte b\u00f6yle bir d\u00fcnyaday\u0131z. Bir tarafta obezitenin, bir tarafta a\u00e7l\u0131k ve sefaletin kol gezdi\u011fi bir d\u00fcnya. Her dakikada 3 \u00e7ocu\u011fun a\u00e7l\u0131k dolay\u0131s\u0131 ile hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bir d\u00fcnyada ne ac\u0131d\u0131r ki her 3 yemek taba\u011f\u0131ndan biri israf ediliyor. \u0130sraf edilen g\u0131da a\u00e7l\u0131k \u00e7eken n\u00fcfusu 4 kat doyurabilecek de\u011ferde. De\u011fi\u015fim i\u00e7in hepimize i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u0130sraf\u0131 \u00f6nleyerek i\u015fe ba\u015flayabiliriz. Temel hedefimiz; S\u0131f\u0131r At\u0131k, S\u0131f\u0131r A\u00e7l\u0131k<\/p>\n Prof. Dr. Mehmet Emin B\u0130RPINAR<\/p>\n \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/p>\n T.C. \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fm\u00fczakerecisi<\/p>\n