Tarih boyunca D\u00fcnya n\u00fcfusu genelde k\u0131rsal alanlarda ya\u015fad\u0131. 1800\u2019lerde D\u00fcnya n\u00fcfusunun en az y\u00fczde 90\u2019\u0131 k\u0131rsalda ya\u015f\u0131yorken, \u015fehir n\u00fcfusu y\u00fczde 10\u2019un alt\u0131ndayd\u0131. Ticaretin geli\u015fmesi ile \u015fehir hayat\u0131na ge\u00e7ildi. \u015eehirler ticaretin merkezi haline geldi.<\/p>\n
Makineli \u00fcretimi yayg\u0131nla\u015f\u0131nca g\u00f6\u00e7ler \u00e7o\u011fald\u0131. \u0130nsanlar daha \u00e7ok \u00fcretimin oldu\u011fu alanlara gitti. Oralarda yeni ve b\u00fcy\u00fck yerle\u015fim alanlar\u0131 kurdular.<\/p>\n
\u00d6zellikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sanayi devrimi ile birlikte h\u0131zl\u0131 bir \u015fehirle\u015fme ba\u015f g\u00f6sterdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde D\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde 54\u2019\u00fc \u015fehirlerde ya\u015f\u0131yor. 2050 y\u0131l\u0131nda ise d\u00fcnya \u015fehir n\u00fcfusunun %66\u2019ya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Baz\u0131 \u015fehirler doygunlu\u011fa ula\u015fm\u0131\u015f durumda. Tokyo 38 milyon, Yeni Delhi 28 milyon, Mexico City 21 milyon, Kahire 20 milyon, \u0130stanbul ise 16 milyona ula\u015ft\u0131. Bu durum \u015fehirler \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131 art\u0131rarak ya\u015fam kalitesini olumsuz etkiliyor.<\/p>\n
\u00c7evresel bask\u0131 art\u0131yor<\/strong><\/p>\n Esas\u0131nda b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerin temelinde rahat ya\u015fam kayg\u0131s\u0131 yat\u0131yor. Ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k bunun en bariz \u00f6rnekleri esas\u0131nda. Bu durum g\u00f6\u00e7\u00fcn yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan \u00fczerinde bir bask\u0131 olu\u015fturuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc kaynaklar k\u0131s\u0131tl\u0131. Ama istifade etmek isteyenler her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131\u015f sa\u011fl\u0131yor. Bir yandan insanlara daha rahat ya\u015fam \u015fans\u0131 sunan kentler, di\u011fer yandan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc zor yerel, b\u00f6lgesel ve evrensel sorunlara yol a\u00e7\u0131yor asl\u0131nda.<\/p>\n N\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131, gelir seviyesindeki y\u00fckselme ya\u015fanan sorunlar\u0131n ba\u015fka bir nedeni. \u00dclkemizde son 30 y\u0131lda n\u00fcfusumuz %50 art\u0131\u015fla 55 milyondan 83 milyona ula\u015ft\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde ki\u015fi ba\u015f\u0131 milli gelirin yakla\u015f\u0131k 4 kat artt\u0131\u011f\u0131 \u00fclkemizde g\u00f6r\u00fclen geli\u015fmeler beraberinde t\u00fcketimi de art\u0131rd\u0131. Bu a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim hi\u00e7 ku\u015fkusuz \u00e7evre \u00fczerindeki bask\u0131 olu\u015fturdu.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fcresel bazda do\u011fal kaynaklar\u0131n y\u00fczde 75\u2019ini \u015fehirler t\u00fcketiyor. Olu\u015fan at\u0131klar\u0131n y\u00fczde 50\u2019sinden -yar\u0131s\u0131ndan- \u015fehirler sorumlu. Seragaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n ortalama y\u00fczde 70\u2019inden sorumlu durumdalar.<\/p>\n \u015eehirlerin birtak\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 laz\u0131m. G\u0131da, bar\u0131nma, temiz hava, su ve at\u0131k hizmetleri gibi. Bu temel hizmetlerin yan\u0131nda bir de ki\u015filerin motivasyonunu sa\u011flayabilecekleri, dinleyebilecekleri, sa\u011fl\u0131kl\u0131 zaman ge\u00e7irebilecekleri, k\u0131sacas\u0131 kendilerini yenileyebilecekleri alanlar\u0131n, ye\u015fil mekanlar\u0131n sunulmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n Sessiz Katil \u201cHava Kirlili\u011fi\u201d<\/strong><\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6nemli \u00e7evresel sorunlar\u0131ndan birisi de hava kirlili\u011fi. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc verilerine g\u00f6re her y\u0131l 8 milyon ki\u015fi hava kirlili\u011fine ba\u011fl\u0131 nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc hayat\u0131n\u0131 kaybediyor.<\/p>\n \u00dclkemizde de ya\u015fanan \u00f6nemli \u00e7evre sorunlar\u0131ndan birisi de hava kirlili\u011fi. Do\u011falgaz\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, geli\u015fen teknolojiye adaptasyon, toplu ta\u015f\u0131man\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, alternatif ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 gibi hususlar bu kirlili\u011fi ge\u00e7mi\u015fe nazaran azaltm\u0131\u015f olsa da \u00f6zellikle de ula\u015f\u0131m kaynakl\u0131 kirlilik yine \u00f6nemli bir sorun olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun ba\u015fl\u0131ca nedeni ise artan ara\u00e7 yo\u011funlu\u011fu. 1990 y\u0131l\u0131nda sadece 4 milyon, 2002 y\u0131l\u0131nda 8 milyon olan ara\u00e7 say\u0131s\u0131 T\u00dc\u0130K g\u00f6re 2019 sonu itibari ile 23 milyonu a\u015fm\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise 25 milyonu bulmu\u015f durumda. N\u00fcfusta oldu\u011fu gibi ara\u00e7lar\u0131n da yakla\u015f\u0131k %20\u2019si mega Kent \u0130stanbul\u2019da seyrediyor.<\/p>\n Hacettepe \u00dcniversitesince Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ad\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir projede bu ara\u00e7lar\u0131n yakla\u015f\u0131k 3\u2019de birisinin 16 ya\u015f \u00fcst\u00fc (eski teknolojiye sahip) oldu\u011fu belirlendi. Bu durum, yo\u011fun ara\u00e7 trafi\u011finin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hava ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011finin \u00f6nlenmesinde d\u00fcnyada da giderek yayg\u0131nla\u015fan ye\u015fil duvar uygulamalar\u0131n\u0131 daha cazip ve gerekli k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Cana \u201cCan\u201d katan ye\u015fil alanlar<\/strong><\/p>\n D\u00fcnya sa\u011fl\u0131k \u00f6rg\u00fct\u00fc de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ya\u015fam i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131 ye\u015fil alan miktar\u0131n\u0131n 9 metrekare olmas\u0131 gerekiyor. Ancak gerek i\u015f imkanlar\u0131 gerekse de sunulan di\u011fer imkanlar dolay\u0131s\u0131 ile baz\u0131 b\u00f6lgelerde a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011funluklar olu\u015fuyor. Bu durum ye\u015fil alan \u00fcretiminde birtak\u0131m zorluklar do\u011furabiliyor.<\/p>\n D\u00fcnya genelinde \u00f6zellikle New York, Melbourne, Londra, Paris gibi bir\u00e7ok geli\u015fmi\u015f mega \u015fehirde ya\u015fanan bu t\u00fcr sorunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek, artan hava kirlili\u011fini bir nebze olsun dindirmek ve insanlar\u0131 ruhsal a\u00e7\u0131dan dinlendirmek \u00fczere geli\u015fen yeni trend hi\u00e7 ku\u015fkusuz \u00e7at\u0131 ve dikey bah\u00e7eler.<\/p>\n Yeni Trend: Dikey Bah\u00e7eler<\/strong><\/p>\n N\u00fcfus yo\u011funlu\u011funun, ticari faaliyetler kapsam\u0131nda belli b\u00f6lgelere yo\u011funla\u015fmas\u0131 ile beraber alan sorunu d\u00fcnyada \u00f6nem kazanm\u0131\u015f, bu minvalde konut ihtiyac\u0131 i\u00e7in \u00e7ok katl\u0131 binalar geli\u015ftirilerek dikey b\u00fcy\u00fcme sa\u011flanm\u0131\u015f. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, toprak erozyonu gibi nedenlerle giderek azalan tar\u0131m alanlar\u0131 i\u00e7in de yeni bir uygulama olan dikey tar\u0131m (\u00e7ok katl\u0131 bah\u00e7e uygulamalar\u0131) g\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek pop\u00fcler bir hal al\u0131yor.<\/p>\n Ve \u015fimdi bunlara yeni bir tanesi daha ilave oluyor. 1970\u2019li y\u0131llar itibari ile hayat\u0131m\u0131za giren dikey bah\u00e7eler. \u00c7at\u0131 bah\u00e7eler, dikey bah\u00e7eler veya ya\u015fayan duvarlar, ye\u015fil duvarlar gibi bir\u00e7ok farkl\u0131 uygulaman\u0131n hayat buldu\u011fu yeni tip ye\u015fil alanlara art\u0131k d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen \u015fehirlerinde; New York\u2019ta, Melbourne\u2019da, Londra\u2019da, Paris\u2019te kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n En b\u00fcy\u00fck \u00f6zellikleri ise \u0130LAVE B\u0130R ALAN gerektirmiyorlar. Zira ya halihaz\u0131rda kullan\u0131lmayan \u00e7at\u0131lara yap\u0131l\u0131yor, ya da d\u0131\u015f duvar y\u00fczeylerine. Hatta ye\u015fil g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc art\u0131rmak \u00fczere otob\u00fcs gibi toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7 duraklar\u0131n\u0131n cephe ve \u00fcstleri dahi bu ama\u00e7la kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Say\u0131s\u0131z fayda sunuyor<\/strong><\/p>\n Son 50 y\u0131ld\u0131r hayat\u0131m\u0131za giren bu bah\u00e7e uygulamalar\u0131; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hava ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fini \u00f6nleme, k\u00fcresel seragaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131 azaltma gibi \u00e7evresel faydalar, enerji tasarrufu ve olas\u0131 sa\u011fl\u0131k masraflar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 de y\u00f6n\u00fcyle ekonomik katk\u0131 sunuyor.<\/p>\n Yine egzozlardan sal\u0131nan \u00f6nemli hava kirleticileri i\u00e7in bir nevi filtre g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcrler. Ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re 60 metrekarelik bir bah\u00e7e duvar 40 ton zararl\u0131 gaz ile 15 kg a\u011f\u0131r metali s\u00fczebilir. Keza zararl\u0131 u\u00e7ucu organik bile\u015fikleri absorbe ederek hava kalitesine katk\u0131 sunarlar. 2012 y\u0131l\u0131nda Amerika\u2019da yay\u0131nlanan \u00c7evre Bilimi ve Teknolojisi Dergisinde 2012 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir makaleye g\u00f6re \u00f6zellikle de kanyon yap\u0131s\u0131 g\u00f6ren (her iki tarafta bina veya duvar bulunan) yollardaki ye\u015fil duvar uygulamalar\u0131n\u0131n zararl\u0131 tozlar\u0131 (PM10) %50\u2019e kadar varan oranda azaltt\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. Yine, 2016\u2019da ScienceDirect\u2019te yay\u0131nlanan bir makale kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalarda benzer sonu\u00e7lar\u0131n elde edildi\u011fi, ye\u015fil duvar uygulamalar\u0131n\u0131n %24-61 oran\u0131nda hava kirleticileri \u00f6nledi\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n \u00d6nemli etkilerden birisi de sera gazlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemesi. K\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya yol a\u00e7an sera gazlar\u0131 i\u00e7in yutak alan\u0131 olurlar. Sadece 1 metrekarelik ya\u015fayan duvar; havadan 2,3 kg karbondioksit gaz\u0131n\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131rken, ayn\u0131 zamanda da ya\u015fam kayna\u011f\u0131m\u0131z olan 1,7 kg oksijeni ortama verirler. Avustralya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fcniversitesi Melbourne Kraliyet Teknik \u00dcniversitesi’nde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u00e7al\u0131\u015fmada da uygun \u015fekilde olu\u015fturulan ye\u015fil duvarlar\u0131n ekolojik bir tampon i\u015flevi g\u00f6rerek hem hava, hem g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fini \u00f6nleyebilece\u011fi ifade edilmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fma sonucunda %63\u2019e kadar karbon emisyonlar\u0131n\u0131n\u00a0da azalt\u0131larak iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadeleye katk\u0131 sunaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n \u00d6nemli faydalardan birisi de g\u00fcr\u00fclt\u00fc azaltma olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Dikey bah\u00e7elerdeki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ara\u00e7lardan kaynaklanan g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc do\u011frudan tek y\u00f6ne yans\u0131tmaktan ziyade \u00e7ok y\u00f6ne sa\u00e7arak da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da kendi i\u00e7erisinde s\u00f6n\u00fcmleyerek bir nevi g\u00fcr\u00fclt\u00fc bariyeri i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Se\u00e7ilen bitki t\u00fcr\u00fc, dikim s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gibi olgular dahilinde %40 g\u00fcr\u00fclt\u00fc azalt\u0131m\u0131 sa\u011flanabilmektedir.<\/p>\n Dikey bah\u00e7eler yine g\u00fcne\u015ften gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 da so\u011furarak b\u00f6lgedeki s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 dengeler ve k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli sorunlardan biri olan \u015fehir merkezlerinde \u0131s\u0131 adalar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Ayr\u0131ca bitkilerin terlemesi yoluyla da ortamdaki enerjiyi so\u011furarak so\u011fururlar. Bununla birlikte bir bina d\u0131\u015f duvar\u0131na uygulanmas\u0131 halinde de binay\u0131 yaz\u0131n daha serin k\u0131\u015f\u0131n ise r\u00fczg\u00e2r gibi olumsuz ko\u015fullardan koruyarak enerji tasarrufuna katk\u0131 sunar. 2018 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan 9. Ulusal \u00c7at\u0131 & Cephe Sempozyumu raporunda yer alan bir bilgiye g\u00f6re Singapur Ulusal \u00dcniversitesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bir bina s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sadece bir derece azalt\u0131lmas\u0131 ile t\u00fcketilen enerji miktar\u0131n\u0131n %5 gibi b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer olabilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Keza, 120 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip Amerikan Peyzaj Mimarlar\u0131 Derne\u011fi de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re ye\u015fil duvarlar\u0131n, ye\u015fil\/bah\u00e7e \u00e7at\u0131lar gibi %23 oran\u0131nda enerji verimlili\u011fine katk\u0131 sundu\u011fu, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 10 dereceye kadar d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n \u0130laveten, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri itibari ile daha estetiktir ve ki\u015filerde bir rahatlama sa\u011flarlar. Bunun yan\u0131nda \u00e7e\u015fitli ku\u015f ve b\u00f6cek t\u00fcrleri i\u00e7in do\u011fal ya\u015fam alan\u0131 olurlar. B\u00f6ylece g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6nemli problemlerinden biri olan biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi sorununa bir nebze de olsa katk\u0131 sunarlar.<\/p>\n Di\u011fer taraftan, i\u015f ortam\u0131nda da verimlili\u011fi artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 var. Havan\u0131n temizlenmesi ile do\u011fal olarak hava kirlili\u011finin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ba\u011f a\u011fr\u0131lar\u0131, g\u00f6zlerde tahri\u015f ve yorgunluk gibi \u015fikayetlerin yok olmas\u0131 ile ki\u015filerin kendilerini daha zinde hissetmeleri sa\u011flan\u0131r. Ayr\u0131ca stresi azaltarak rahatlamay\u0131 sa\u011flarlar.<\/p>\n Ye\u015fil bir alan\u0131n 3-5 dakika izlenmesi ile kan bas\u0131nc\u0131, kalp ritmi, kas gerginli\u011fi ve beyin aktivitelerinin daha da iyi y\u00f6nde geli\u015fti\u011fi bilinmektedir. Bu y\u00f6nde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re ye\u015fil bir \u00e7al\u0131\u015fma ofisi %15 verimlili\u011fi artt\u0131r\u0131yor. New York\u2019taki Google Ofisi, 400 farkl\u0131 t\u00fcrden olu\u015fan 40.000 bitkinin Seattle\u2019daki Amazon Kuleleri, yine Kanada\u2019n\u0131n Quebec Eyaletindeki 11.000 bitkiyi bar\u0131nd\u0131ran 65 metre y\u00fckseklik ile d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek canl\u0131 duvar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 Desjardins Binas\u0131 bu kapsamdaki \u00f6rneklerden sadece birka\u00e7\u0131.<\/p>\n D\u00fcnyada giderek yayg\u0131nla\u015f\u0131yor<\/strong><\/p>\n Paris\u2019te ikonik Branly M\u00fczesi giri\u015f y\u00fczeyi 800 metrekarelik y\u00fczeyi 15000 bitki ile donat\u0131larak ye\u015fillendirildi. Paris\u2019in yol kenarlar\u0131ndaki duvarlar, \u00e7at\u0131lar ve binalar\u0131n ana caddelere bakan y\u00fczeylerini kapsayacak \u015fekilde 1 milyon metrekare hedefi bulunuyor.<\/p>\n Milano \u015fehir merkezinde hava kirlili\u011fine bo\u011fulmu\u015f Bosco Verticale projesinde 111 metre y\u00fcksekli\u011finde bina balkon ve \u00e7at\u0131lar\u0131na 800 a\u011fa\u00e7 ve 15000 bitki ile dikey bir orman in\u015fa edilerek hem temiz hava sa\u011fland\u0131 hem de estetik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011fland\u0131. Ayr\u0131ca proje ile binalarla donat\u0131l\u0131 \u015fehrin merkezinde binlerce ku\u015f, b\u00f6ce\u011fe ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturuldu.<\/p>\n Avrupa\u2019n\u0131n en yo\u011fun havaalan\u0131 Londra\u2019daki Heathrow Havaliman\u0131n\u0131n 25 nolu yolcu bini\u015f salonunda ya\u015fayan duvar olu\u015fturularak bekleyenlerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 zaman ge\u00e7irmeleri ama\u00e7land\u0131. Bah\u00e7e Kap\u0131s\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00f6l\u00fcmde her birisinde 240 bitkinin yer ald\u0131\u011f\u0131 4,5 metrekarelik 7 panel alan olu\u015fturuldu. Bu kap\u0131n\u0131n temel se\u00e7ilme gerek\u00e7esi ise m\u00fc\u015fteri memnuniyeti idi. Ya\u015fayan duvardan \u00f6nce an\u0131lan kap\u0131y\u0131 kullanan m\u00fc\u015fteri memnuniyeti %47 civar\u0131nda iken ya\u015fayan duvar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu estetik ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 doku sonras\u0131 bu oran %72\u2019ye \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Ayn\u0131 \u015fekilde, 2012 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin Birmingham ve Lancaster \u00dcniversiteleri taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda sokak ye\u015fillendirilmesinin k\u00fcm\u00fclatif bazda hava kirlili\u011fini %30 oran\u0131nda \u00f6nleyebilece\u011fi tespit edilmi\u015ftir. Yine \u0130ngiliz uzmanlara g\u00f6re ye\u015fil duvarlar NO2 emisyonlar\u0131n\u0131 %40, partik\u00fcl madde oranlar\u0131n\u0131 ise %60 oran\u0131nda azalt\u0131yor. Bu itibarla \u015fehrin i\u00e7inden ge\u00e7en yo\u011fun ana yolun her iki taraf\u0131nda yer alan duvarlar ye\u015fil duvara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Y\u00fckseklikleri 4 metreyi bulan duvarlar\u0131n etkisinin 275 a\u011fac\u0131nkine e\u015fde\u011fer oldu\u011fu iddia ediliyor. \u015eehrin ye\u015fil altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in belirlenen 500 milyon sterlinlik b\u00fct\u00e7enin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yine yo\u011fun trafi\u011fin oldu\u011fu alanlarda ye\u015fil duvar\/canl\u0131 duvar uygulamalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in harcanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Meksika\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Mexico City 2018 y\u0131l\u0131nda hayata ge\u00e7irdi\u011fi uygulama ile trafi\u011fin yo\u011fun seyretti\u011fi yollardaki kolonlar ve yollar\u0131n etraf\u0131ndaki duvarlar ye\u015fil bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile kapland\u0131. Ama\u00e7 ise ara\u00e7 kaynakl\u0131 hava kirlili\u011fini estetik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011flayarak \u00f6nlemek. Bu kapsamda toplamda 54000 m2\u2019yi a\u015fan alanda, 1000\u2019den fazla kolon ye\u015fil ve canl\u0131 doku ile kapland\u0131. Proje ile olu\u015fturulan ye\u015fil dokunun y\u0131ll\u0131k 25.000 ki\u015finin oksijen ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilece\u011fi bekleniliyor. Yine y\u0131ll\u0131k 27.000 ton zararl\u0131 gazlar\u0131 absorbe etmeleri. Yakla\u015f\u0131k 6000 ton tozu tutmalar\u0131 da ilave faydalardan biri olacak.<\/p>\n \u00dclkemizdeki dikey bah\u00e7e \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n \u00dclkemizde ki\u015fi ba\u015f\u0131 ye\u015fil alanlar\u0131n artmas\u0131 i\u00e7in gerek yerel bazda gerekse de ulusal bazda b\u00fcy\u00fck \u00e7abalar sarf ediliyor. \u00d6zellikle de \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n vizyon projesi olan ve 2023 itibari ile 81 ilimize 81 milyon metrekare ye\u015fil alan hedefi ile y\u00fcr\u00fcyen millet bah\u00e7eleri ile b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sunuluyor.<\/p>\n Belediye verilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ba\u015fkent Ankara\u2019n\u0131n son 25 y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi yat\u0131r\u0131mlarla ki\u015fi ba\u015f\u0131 ye\u015fil alan\u0131n yakla\u015f\u0131k 10 kat art\u0131\u015fla 20 metrekare oldu\u011fu, \u0130stanbul\u2019da bu de\u011ferin\u00a06-7 metrekare\/ki\u015fi civar\u0131nda oldu\u011fu, di\u011fer \u00f6nemli ve b\u00fcy\u00fck \u015fehrimiz \u0130zmir\u2019de ise yine belediye verilerine g\u00f6re ki\u015fi ba\u015f\u0131 ye\u015fil alan miktar\u0131 4-5 metrekare seviyelerinde seyrediyor. Bu de\u011fer baz\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer metropollerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Tokyo\u2019da 3, Barselona\u2019da 5, Paris\u2019te 10, New York\u2019ta ise 23 metrekare dolaylar\u0131nda.<\/p>\n Bu de\u011ferler ilin her taraf\u0131nda ayn\u0131 \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131m\u0131yor, \u0130l i\u00e7erisinde de farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren bu de\u011ferlere, Uluslararas\u0131 de\u011ferlendirmelere g\u00f6re ormanl\u0131k alanlar, yol kenarlar\u0131nda yer alan ye\u015fil bitki \u00f6rt\u00fcleri ile \u00f6zel m\u00fclkiyet i\u00e7erisinde yer alan (kamu bina bah\u00e7eleri dahil) alanlar dahil edilmiyor.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla ye\u015fil alanlar\u0131n \u00fcretiminde ya\u015fanan yer sorunlar\u0131 ile birlikte d\u00fcnyada da bu minvalde geli\u015fen dikey\/\u00e7at\u0131 bah\u00e7eleri \u00f6nem kazan\u0131yor. Bu itibarla \u00fclkemizde 2013 y\u0131l\u0131nda gerekli d\u00fczenleme yap\u0131larak konu yasal zemine de kavu\u015fturuldu. Planl\u0131 Alanlar Tip \u0130mar Y\u00f6netmeli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen de\u011fi\u015fiklik ile \u00e7at\u0131lara ye\u015fil bah\u00e7e yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. Ye\u015fil alanlar\u0131 hava kalitesi, enerji tasarrufu, s\u0131cakl\u0131k dengesi, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe katk\u0131 gibi say\u0131s\u0131z faydalar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yap\u0131lan bu d\u00fczenleme olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ne var ki gerek \u00e7at\u0131 bah\u00e7elerin gerekse de dikey bah\u00e7e veya ye\u015fil\/ya\u015fayan duvarlara dair uygulamalar\u0131n \u00fclkemizde \u00e7ok da yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez.<\/p>\n Uygulaman\u0131n en bariz \u00f6rnekleri ise belediyelerden geliyor. Gerek estetik sunmak, gerekse de \u00e7evresel kazan\u00e7lardan istifade etmek \u00fczere Ankara, \u0130zmir, \u0130stanbul gibi bir\u00e7ok mega \u015fehrimizde belediyelerimizce duvar bah\u00e7eler yap\u0131l\u0131yor yo\u011fun trafi\u011fin akt\u0131\u011f\u0131 yol kenarlar\u0131na.<\/p>\n Bak\u0131mlar\u0131 son derece basit olan, sulama altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturulduktan sonra y\u0131ll\u0131k budama veya zararl\u0131 ha\u015fereler veya bitkinin geli\u015fimi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan g\u00fcbre ve ila\u00e7lama d\u0131\u015f\u0131nda bir bak\u0131m gerektirmeyen bu i\u015fler buna kar\u015f\u0131n sunduklar\u0131 ekolojik, ekonomik ve mental faydalar sunuyorlar. Yine belediyelerce bu alanlar ayn\u0131 zamanda geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f plastik malzemelerden elde edilen fig\u00fcrlerle de bu alanlar\u0131 s\u00fcsleyerek hem bak\u0131m maliyetlerini azalt\u0131rken hem de estetik bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011fl\u0131yor son y\u0131llarda.<\/p>\n \u0130BB\u2019de k\u0131y\u0131m var<\/strong><\/p>\n Daha \u00f6nce tasarruf gerek\u00e7esiyle at\u0131ksu y\u00f6netiminde \u0130stanbul\u2019a \u00e7a\u011f atlatacak membran sistemli ileri biyolojik ar\u0131tma tesis yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 durduran \u0130stanbul Y\u00f6netimi yeni bir garabete daha imza at\u0131yor. Say\u0131s\u0131z faydas\u0131 sunulan ve 55.000 metrekarelik ye\u015fil duvar uygulamas\u0131 ne yaz\u0131k ki b\u00fcy\u00fck bir k\u0131y\u0131m ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p>\n Geli\u015fen ve yeti\u015fen bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc toplanarak yerine sentetik bir kimyasal olan boya kullan\u0131larak grafiti i\u015flemi yap\u0131l\u0131yor. Nedeni ise maliyet y\u00fcksekli\u011fi ve kullan\u0131lan kimyasallar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu kirlilik. Halbuki bu alanda kullan\u0131lan bitkilerin di\u011fer park ve bah\u00e7elerde kullan\u0131lanlardan fark\u0131 yok. Ayn\u0131 bak\u0131ma tabiler. Ayn\u0131 kimyasallara maruz kal\u0131yorlar. \u00dcstelik di\u011fer park ve bah\u00e7elere insanlar \u00e7ocuklar\u0131 ile beraber gelerek bu duruma maruz kal\u0131rken yol etraf\u0131nda yer alanlarda b\u00f6yle bir durum s\u00f6z konusu de\u011fil. Dolay\u0131s\u0131 ile kimyasallar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu -g\u00fcbre ve zararl\u0131 ha\u015fereleri uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan \u00e7o\u011fu zarars\u0131z \u00fcr\u00fcnler-\u00a0iddia edilen kirlilik s\u00f6z konusu olmayacak. Yine park ve bah\u00e7eler kamuya a\u00e7\u0131k oldu\u011fundan orada yer alan bitki dokusunun Vandalizm gibi tehlikelere a\u00e7\u0131k iken yol kenarlar\u0131ndaki dikey duvarlarda bu durum da s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda bu alanlara yap\u0131lacak boya i\u015fleminin \u00e7evresel y\u00f6nden olumsuz etkileri var. Bu alan i\u00e7in kullan\u0131lan ortalama 11.000 ila 15.000 litre boya ile havaya en az 5-10 ton dolaylar\u0131nda u\u00e7ucu organik bile\u015fik sal\u0131nacak. Ye\u015fil bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn faydalar\u0131n\u0131n yok edilmesine ilaveten bir de sa\u011fl\u0131\u011fa son derece zararl\u0131 olan bu bile\u015fikleri havaya yayan uygulama sonucunda olu\u015fan u\u00e7ucu organik bile\u015fikler, ara\u00e7lardan sal\u0131nan NO2 gaz\u0131 ile etkile\u015fime girerek daha da zararl\u0131 olan yer seviyesi ozon olu\u015fumuna neden olacak. \u00d6zellikle s\u0131cak havalarda etkileri giderek artacak olan yer seviyesi ozon ast\u0131m gibi solunum yolu rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olan ki\u015fileri b\u00fcy\u00fck risk alt\u0131nda b\u0131rakacak.<\/p>\n \u00c7ok renkli yap\u0131ya sahip grafitilerin s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin dikkatini da\u011f\u0131tmas\u0131 da muhtemel. Yine koyu renk yap\u0131lar\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile betonun asli rengine k\u0131yasla daha \u00e7ok g\u00fcne\u015f enerjisini alarak ortam s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha da y\u00fckselmesine ve g\u00fcne\u015f ile di\u011fer meteorolojik etmenler dolay\u0131s\u0131 ile k\u0131sa s\u00fcrede bozunmaya u\u011frayarak yenilenme ihtiyac\u0131 olu\u015fturmalar\u0131 da ise ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu durum da ilave bir mali y\u00fck getirece\u011fi gibi dikey bah\u00e7enin sunaca\u011f\u0131 faydalar\u0131 ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131nda olu\u015fmas\u0131 muhtemel mali k\u00fclfet giderek katlanacak.<\/p>\n Yine \u0130stanbul\u2019da 1 milyon metrekare a\u00e7\u0131k\/boyanabilecek duvar varken yap\u0131lm\u0131\u015f olan ve kar i\u00e7inde kar sunan bir sistemin yok edilmesi planlamadan uzak bir faaliyetin icra edildi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n \u00c7evre meselesi \u00f6nleyici hekimlik<\/strong><\/p>\n K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n etkilerinin her ge\u00e7en g\u00fcn artt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zda, \u0131s\u0131 adalar\u0131 ve y\u00fcksek hava kirlili\u011finin \u015fehir merkezlerini daha da ya\u015fanmaz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, her metrekare ye\u015filin \u00f6neminin her ge\u00e7en g\u00fcn artt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyam\u0131zda \u00e7evre yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 gerekirken ne yaz\u0131k ki var olanlar dahi yok ediliyor.<\/p>\n Her zaman ifade ediyoruz, \u00e7evre siyasi malzeme yap\u0131lmayacak bir konu. \u00c7evreye yap\u0131lan yer yat\u0131r\u0131m sa\u011fl\u0131k masraflar\u0131n\u0131 \u00f6nleyece\u011finden \u00e7evre meselesini \u00f6nleyici hekimlik olarak g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu itibarla, yetkilileri g\u00f6reve davet ediyoruz. Cana CAN katan, ya\u015fayan duvar say\u0131lar\u0131n\u0131 yok etmeyelim, aksine say\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131ral\u0131m. Bundan hepimiz fayda g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n