Sahip oldu\u011fu m\u00fcthi\u015f denge ile ya\u015famaya elveri\u015fli tek gezegen D\u00fcnyam\u0131z. 4,5 Milyar ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu tahmin edilen mavi gezegende ya\u015fam\u0131n devam\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00e7ok hassas bir denge kurulmu\u015f. Bu dengenin in\u015fas\u0131nda da her bir canl\u0131ya bir rol, bir pay bi\u00e7ilmi\u015f.\u00a0 \u015eu ana kadar varl\u0131\u011f\u0131 tespit edilen 8,7 milyon canl\u0131 t\u00fcr\u00fc bu \u00e7er\u00e7evede birbiri ile etkile\u015fim halinde hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Kimileri ya\u015fam kayna\u011f\u0131 besinleri \u00fcretiyor. Kimileri bunlar\u0131 t\u00fcketiyor. Kimileri de olu\u015fan at\u0131klar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek d\u00f6ng\u00fcy\u00fc tamaml\u0131yor ve hayat\u0131n devam\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
Bu d\u00fczenin devam\u0131 i\u00e7in 8,7 milyon t\u00fcr\u00fcn her birisine ihtiya\u00e7 var. Ancak ne var ki h\u0131zla artan n\u00fcfus, vah\u015fi t\u00fcketim, \u015fehirle\u015fme gibi olgular\u0131n neden oldu\u011fu ba\u015fta iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi k\u00fcresel sorunlarla birlikte hava, su ve toprak kirlili\u011fi gibi \u00e7evresel sorunlar t\u00fcrlerin devam\u0131n\u0131 riske atarak\u00a0bir\u00e7ok canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok olma tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n
Bu olumsuz etkileri \u00f6nlemek, biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi devam\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere hassas ve \u00f6zel t\u00fcrler koruma alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Bu canl\u0131lardan birisi de deniz ve kara aras\u0131ndaki besin d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne destek sa\u011flama, denizdeki zararl\u0131 pop\u00fclasyonlar\u0131n artmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme gibi ekosistemde \u00e7ok \u00f6nemli role sahip olan deniz kaplumba\u011falar\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnya genelinde 8 \u00e7e\u015fidi bulunan deniz kaplumba\u011fa say\u0131lar\u0131nda her ge\u00e7en g\u00fcn azal\u0131\u015f\u00a0ya\u015fan\u0131yor. Baz\u0131 b\u00f6lgelerde eti i\u00e7in, baz\u0131 b\u00f6lgelerde de kabuklar\u0131ndan \u00f6zel e\u015fyalar\u0131n \u00fcretilmesi gibi nedenlerden dolay\u0131 avlan\u0131rken, kimi zaman da karides ve bal\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 esnas\u0131nda yanl\u0131\u015fl\u0131kla a\u011flara tak\u0131lmalar\u0131, yine her y\u0131l denizlere b\u0131rak\u0131lan milyonlarca ton plastik at\u0131\u011f\u0131n besin san\u0131larak yenilmeleri sonucunda olu\u015fan kay\u0131plar bu azal\u0131\u015f\u0131n ba\u015f mimarlar\u0131 olarak g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
Bunun d\u0131\u015f\u0131nda denizdeki organiklerce zengin yumurtalar y\u0131lan, rakun, tilki, deniz ku\u015flar\u0131 gibi bir\u00e7ok kara avc\u0131s\u0131 i\u00e7in m\u00fcthi\u015f bir besin kayna\u011f\u0131 \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 kayba u\u011fruyorlar.<\/p>\n
D\u00fcnyada 8 t\u00fcr\u00fc bulunan deniz kaplumba\u011falar\u0131n\u0131n en ilgi \u00e7eken t\u00fcr\u00fc ise \u00fclkemizde de yayg\u0131n olarak bulunan Caretta Caretta cinsi olarak bilinen \u0130riba\u015f veya Adi Deniz Kaplumba\u011falar\u0131.<\/p>\n
S\u0131cak Denizleri Seviyorlar<\/strong><\/p>\n Bilim insanlar\u0131na g\u00f6re 100 milyonu a\u015fk\u0131n s\u00fcredir var olduklar\u0131 tahmin ediliyor. B\u00fcy\u00fck ba\u015flar\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7eneleri (istiridye ve deniz kestanesi gibi sert canl\u0131lar\u0131 yemelerine olanak sa\u011fl\u0131yor)<\/em>\u00a0dolay\u0131s\u0131 ile \u0130riba\u015f ismini alm\u0131\u015flard\u0131r. Genel olarak s\u0131cak ve 60 metreden daha s\u0131\u011f olan denizleri ya\u015fam alan\u0131 olarak se\u00e7erler.<\/p>\n Ortalama boylar\u0131 1 metre dolaylar\u0131nda olmakla birlikte 2 metreye kadar ula\u015fabilmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde, ortalama a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 135 kg seviyelerinde olan Caretta Carettalar\u0131n da\u00a0yer yer yar\u0131m ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa kadar varabildi\u011fi tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n Di\u011fer kara kaplumba\u011falar\u0131n aksine kafa ve ayaklar\u0131n\u0131 kabuk i\u00e7erisine \u00e7ekemezler. Ortalama \u00f6m\u00fcrleri 70-80 y\u0131l\u0131 bulurken 35 ya\u015flar\u0131nda \u00fcreme yap\u0131s\u0131na gelirler.<\/p>\n Atlantik, Pasifik ve Hint Okyanuslar\u0131 ile birlikte yo\u011fun olarak Akdeniz\u2019de bulunurlar. Atlantik Okyanusunda genel olarak Kuzey Amerika ve Meksika K\u00f6rfezi u\u011frak alanlar\u0131ndan birisi.<\/p>\n ABD Ulusal Okyanus \u0130daresine (NOAA) g\u00f6re Florida sahilleri sahip olduklar\u0131 65.000\u2019i a\u015fan yuva ile d\u00fcnyadaki en yo\u011fun \u00fcreme alan\u0131. Hint Okyanusunda ise genel olarak Afrika k\u0131y\u0131lar\u0131 ile Arap yar\u0131madas\u0131 tercih ediliyor. Umman sahip oldu\u011fu 15.000 yuva d\u00fcnyadaki ikinci en b\u00fcy\u00fck \u00fcreme b\u00f6lgesi.<\/p>\n Yine, Akdeniz\u2019de de Yunan ve T\u00fcrk k\u0131y\u0131lar\u0131 \u00f6nemli \u00fcreme alanlar\u0131ndan birisi. Toplamda bu alanda da 7.000 civar\u0131nda yuvan\u0131n bulundu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n S\u0131cak sular\u0131 seviyorlar. O y\u00fczden sulardaki s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimine ba\u011fl\u0131 olarak g\u00f6\u00e7 ediyorlar. Serin zamanlarda 7 saate kadar su alt\u0131nda kalabilirler. B\u00f6yle anlarda sadece nefes almak \u00fczere birka\u00e7 dakika s\u00fcreli\u011fine y\u00fczeye \u00e7\u0131k\u0131yorlar.<\/p>\n Ekosistem D\u00fczenleyicileri<\/strong><\/p>\n Deniz kaplumba\u011falar\u0131 omnivor yap\u0131dad\u0131r. Yani hem ot\u00e7ul hem de et\u00e7il olarak beslenebilirler. Deniz analar\u0131, deniz h\u0131yarlar\u0131, istiridye, deniz kestaneleri ve yosunlar en sevdi\u011fi yiyeceklerdir. Dolay\u0131s\u0131yla bulunduklar\u0131 b\u00f6lgelerde a\u015f\u0131r\u0131 deniz ana patlamalar\u0131n\u0131 \u00f6nlerler.<\/p>\n Yine, deniz alt\u0131 ya\u015fam dengesine de katk\u0131 sunarlar. \u015e\u00f6yle ki, denizler ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z her iki nefesten birisini sunarlar bize. Bunu da genel olarak sahip olduklar\u0131 mercan resifleri ile yaparlar. Mercan resifleri yava\u015f b\u00fcy\u00fcrler, bulunduklar\u0131 ortamda onlara k\u0131yasla daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyerek \u00e7o\u011falan ve onlar\u0131n geli\u015fmesine mani olan s\u00fcngerler bulunur. S\u00fcngerler de aynen deniz analar\u0131 gibi deniz kaplumba\u011falar\u0131n\u0131n sevdi\u011fi yiyecekler aras\u0131nda yer al\u0131rlar. Deniz kaplumba\u011falar\u0131 bulunduklar\u0131 ortamdaki s\u00fcngerleri t\u00fcketerek onlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyerek denizlerin akci\u011feri olarak adland\u0131r\u0131lan oksijen kayna\u011f\u0131 mercan resiflerinin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n \u00dclkemizde de Caretta Carettalar ile birlikte yayg\u0131n olarak bulunan Ye\u015fil Deniz Kaplumba\u011falar\u0131 da denizotlar\u0131 ile beslenirler. B\u00f6ylece denizotlar\u0131n\u0131 zamanla bi\u00e7erek b\u00f6lgenin daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir surette kendisini yenilemesine katk\u0131 sunar.<\/p>\n Bunun yan\u0131nda besin d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde de \u00f6nemli rol oynar deniz kaplumba\u011falar\u0131. A\u00e7\u0131k denizde beslenme esnas\u0131nda ald\u0131klar\u0131 organik maddeleri \u00fcreme b\u00f6lgelerine yumurtalar vas\u0131tas\u0131yla\u00a0b\u0131rakarak alan\u0131n besince zenginle\u015fmesini sa\u011flayarak deniz-kara besin dengesini sa\u011flarlar. T\u00fcm bu y\u00f6nleriyle ekosistemde \u00f6nemli bir d\u00fczenleyici rolleri vard\u0131r.<\/p>\n Turizm ve ekonomiye katk\u0131 sunuyorlar<\/strong><\/p>\n Deniz kaplumba\u011falar\u0131 en ilgi \u00e7eken canl\u0131lar aras\u0131nda yer al\u0131rlar. Yuvalar\u0131, yumurtalar\u0131, yavrular\u0131n denize gitmeleri ve denizde birlikte dalma gibi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc turizm potansiyeline de sahiplerdir. Bu y\u00f6n\u00fcyle ayn\u0131 zamanda bulunduklar\u0131 b\u00f6lgeye ekonomik olarak da katk\u0131 sunarlar.<\/p>\n Di\u015filer \u00fcreme i\u00e7in karaya \u00e7\u0131k\u0131yor<\/strong><\/p>\n Ortalama 60 y\u0131l \u00f6mre sahip Caretta Carettalar 15-20 y\u0131lda \u00fcreme olgunlu\u011funa ula\u015f\u0131rlar. \u00dcreme zamanlar\u0131 \u00fclkemizin de yer ald\u0131\u011f\u0131 Kuzey yar\u0131mk\u00fcrede May\u0131s-A\u011fustos d\u00f6nemlerinde ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n Di\u015filer yumurtalar\u0131 b\u0131rakmak \u00fczere do\u011fduklar\u0131 yere geri d\u00f6nebilirler. Bir yuvaya 80-120 yumurta b\u0131rakabilirler. Yumurtadan gruplar halinde ve geceleri \u00e7\u0131karlar. Y\u00f6nlerini ay \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n denizdeki yans\u0131malar\u0131ndan tayin ederler. Yumurtadan \u00e7\u0131kan yavrular ortalama 2,5 cm boyunda olurken yeti\u015fkinli\u011fe eri\u015fkinlerinde ortalama boylar\u0131 100 cm\u2019ye ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n Bir\u00e7ok tehdide maruz kal\u0131yorlar<\/strong><\/p>\n Her yuvaya bu kadar \u00e7ok yumurta b\u0131rak\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n bunlar\u0131n ancak %1\u2019i sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcyebiliyor. Zira ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcleri boyunca bir\u00e7ok tehlike ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yorlar. Yumurtalar\u0131n\u0131n deniz taban\u0131ndaki \u00f6nemli organikleri i\u00e7ermesi dolay\u0131s\u0131yla bir\u00e7ok avc\u0131n\u0131n listesinde yer al\u0131yor.<\/p>\n Y\u0131lan gibi s\u00fcr\u00fcngenler, rakun ve tilki gibi memeliler ile deniz ku\u015flar\u0131 gerek yumurta gerekse de yumurtadan \u00e7\u0131karak denize ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan yavrular i\u00e7in \u00f6nemli tehdit unsurlar\u0131.\u00a0 Yap\u0131lan g\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6re yumurtalar\u0131n yakla\u015f\u0131k %30\u2019u sald\u0131r\u0131ya u\u011frayarak kayboluyor.<\/p>\n Denize ula\u015fmak da yeterli gelmiyor. D3nize ula\u015fan savunmam\u0131z yavrular denizde bulunan \u00e7e\u015fitli yenge\u00e7ler ile y\u0131lan bal\u0131klar\u0131na yem olabiliyor.<\/p>\n Ve insan fakt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/p>\n Bu do\u011fal dengenin unsurlar\u0131 dahilinde ger\u00e7ekle\u015fen bu hadiselerin yan\u0131nda bir de insan eliyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen yapay etkiler s\u00f6z konusu. Yumurtalar\u0131n besin olarak t\u00fcketilmesi bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n Yine etleri i\u00e7in avlama ile birlikte navigasyon sistemlerinin geli\u015fmesi ile \u00e7ok geni\u015f s\u0131n\u0131rlarda ger\u00e7ekle\u015ftirilen bal\u0131k ve karides avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 esnas\u0131nda at\u0131lan a\u011flara tak\u0131lan ve y\u00fczeye \u00e7\u0131kamama sonras\u0131nda havas\u0131zl\u0131ktan ger\u00e7ekle\u015fen bo\u011fulmalar\u2026.<\/p>\n \u00d6zellikle karides avlanmalar\u0131nda kullan\u0131lan dip a\u011flar, kazara bir\u00e7ok Caretta Caretta\u2019da almakta,\u00a0bir\u00e7o\u011funun da y\u00fczeye \u00e7\u0131karak nefes almas\u0131n\u0131 \u00f6nledi\u011finden sonu\u00e7ta bo\u011fulmalar\u0131na neden oluyor. ABD resmi kaynaklar\u0131na g\u00f6re Pasifik\u2019te 2000 y\u0131l\u0131nda yakla\u015f\u0131k 6.000 adet Caretta Caretta bo\u011fularak ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi.<\/p>\n Denize at\u0131lan ve kaplumba\u011falar taraf\u0131ndan deniz analar\u0131na benzetilerek t\u00fcketilen plastik t\u00fcrevli at\u0131klar\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcmler\u2026<\/p>\n Keza, yumurtadan yuvalar\u0131n bulundu\u011fu alanlardaki insan faaliyetleri, yapay \u0131\u015f\u0131k kaynaklar\u0131 gibi etmenler bir\u00e7ok yavrunun denize ula\u015fmas\u0131na m\u00e2ni olarak yok olmalar\u0131na neden oluyor.<\/p>\n Koruma \u00f6nlemleri art\u0131yor<\/strong><\/p>\n D\u00fcnya genelinde nesli t\u00fckenme noktas\u0131na gelen deniz kaplumba\u011falar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik bir\u00e7ok ad\u0131m at\u0131l\u0131yor. Uluslararas\u0131 birlikler, \u00f6rg\u00fctler kuruluyor. CITES, BERN, Barcelona gibi uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmeler haz\u0131rlanarak kurallar, s\u0131n\u0131rlar belirleniyor. T\u00fcr koruma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Geli\u015fmeler kay\u0131t alt\u0131na al\u0131narak izleniyor. Gerek karada gerekse de denizde t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar katlanarak devam ediyor.<\/p>\n ABD\u2019de ise 1973 tarihinde \u00e7\u0131kar\u0131lan \u201cNesli T\u00fckenmekte Olan T\u00fcrler Yasas\u0131 (ESA)\u201d kapsam\u0131nda koruma alt\u0131na al\u0131nd\u0131. Yine, \u00fclkemizin de \u00fcyesi bulundu\u011fu Uluslararas\u0131 Do\u011fay\u0131 Koruma Birli\u011fi (IUCN) taraf\u0131ndan bu t\u00fcrler k\u0131rm\u0131z\u0131 listeye al\u0131nd\u0131. CITES S\u00f6zle\u015fmesi ile bu t\u00fcrleri uluslararas\u0131 ticareti s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n Yanl\u0131\u015fl\u0131kla avlanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi i\u00e7in a\u011fdan kolayl\u0131kla kurtulmas\u0131n\u0131 temin eden sistemlerin (Turtle Excluder Devices) kullan\u0131lmas\u0131 sa\u011fland\u0131.<\/p>\n Bunlar\u0131n yan\u0131nda ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcleri hakk\u0131ndaki bilgi almak \u00fczere izleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Uydu takip cihazlar\u0131 ile izlemeler ba\u015flad\u0131 Ayr\u0131ca yaralanan kaplumba\u011falar i\u00e7in bak\u0131m merkezleri kuruldu.<\/p>\n Caretta Caretta Diyar\u0131 T\u00fcrkiye\u00a0<\/strong><\/p>\n \u00dc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili yurdumuzun 8300 km’den fazla sahil \u015feridimiz var. D\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc sahillerimiz bir\u00e7ok vatanda\u015f\u0131 ve turisti a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 gibi bir\u00e7ok \u00f6zel t\u00fcre de ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Bunlardan biri de \u0130riba\u015f Deniz Kaplumba\u011falar\u0131, nam-\u0131 di\u011fer Caretta Carettalar ile Ye\u015fil Deniz Kaplumba\u011falar\u0131..<\/p>\n Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara g\u00f6re Akdeniz\u2019deki Caretta Carettalar\u0131n yar\u0131dan \u00e7o\u011fu yuvalama i\u00e7in T\u00fcrk k\u0131y\u0131lar\u0131na geliyor. Bu oran ye\u015fil deniz kaplumba\u011falar\u0131nda ise %80-90 seviyelerine kadar \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Akdeniz havzas\u0131nda yer alan ve deniz kaplumba\u011falar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir \u00fcreme alan\u0131 potansiyeline sahip olan \u00fclkemizde bu itibarla aralar\u0131nda d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc ve kaplumba\u011fa plaj\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan \u0130ztuzu Plaj\u0131, Olimpos \u00d6ren Yeri, Belek gibi 21 \u00fcreme alan\u0131 tespit edilmi\u015f ve koruma alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 2019 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re 4500 tanesi Caretta Caretta olmak \u00fczere sahillerimizde bulunan bu 21 alanda toplam say\u0131s\u0131 7.000\u2019i a\u015fan yuva bulunuyor.<\/p>\n Deniz Kaplumba\u011falar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi (DEKAMER) verilerine g\u00f6re ise bu yuvalar\u0131n yakla\u015f\u0131k %25\u2019i ise Kaplumba\u011fa Plaj\u0131 olarak an\u0131lan \u0130ztuzu Plaj\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n DEKAMER 2019 y\u0131l\u0131 faaliyet raporlar\u0131nda yer alan verilerine g\u00f6re Dalyan\u2019daki yuva say\u0131s\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1989 y\u0131l\u0131nda 150 civar\u0131nda iken bu de\u011fer 90\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda sadece 50 adeta d\u00fc\u015f\u00fcyor. Ancak yap\u0131lan yat\u0131r\u0131m ve koruma faaliyetlerinin geli\u015ftirilmesi ile (kameral\u0131 takip, g\u00fcvenlik g\u00f6revlileri vb) 2019 y\u0131l\u0131nda ge\u00e7mi\u015fe k\u0131yasla 4 kat art\u0131\u015fla 600\u2019leri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise 700\u2019leri a\u015ft\u0131.<\/p>\n B\u00f6lge ayn\u0131 zamanda 2008 y\u0131l\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n En \u0130yi A\u00e7\u0131k Alan\u0131 olarak se\u00e7ilerek bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ta\u00e7land\u0131rd\u0131.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmalar 40 y\u0131ld\u0131r yap\u0131l\u0131yor<\/strong><\/p>\n \u00dclkemizde \u00e7evreye dair hassasiyet ancak 1980 sonras\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Say\u0131n \u00d6zal d\u00f6neminde 1988 y\u0131l\u0131nda Kaplumba\u011fa Plaj\u0131 olarak an\u0131lan \u0130ztuzu Plaj\u0131n\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 Dalyan \u0130lk \u00d6zel \u00c7evre Koruma Alan\u0131 ilan edilmi\u015f, b\u00f6ylece Caretta Carettalar\u0131 daha g\u00fcvenli ortamda \u00fcremeleri tesis edilmi\u015ftir.<\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda Kaptan June olarak da an\u0131lan 1986\u2019dan beri de Dalyan\u2019da ya\u015fayan bir \u0130ngiliz Vatanda\u015f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck emek harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrar belirtmek isterim.<\/p>\n \u00d6zel \u00c7evre Koruma B\u00f6lgeleri d\u0131\u015f\u0131nda kaplumba\u011falar\u0131n \u00fcretim alan\u0131 olarak belirlenen b\u00f6lgelerde de \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131klar\u0131 \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilen Deniz Kaplumba\u011falar\u0131 \u0130zleme ve Koruma Projeleri kapsam\u0131nda Sivil Toplum Kurulu\u015flar\u0131 ve \u00dcniversitelerin deste\u011fiyle her y\u0131l yuva tespit \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n S\u0131f\u0131r at\u0131k mavi ile Deniz Kaplumba\u011falar\u0131 rahat bir nefes alacak<\/strong><\/p>\n Deniz kaplumba\u011falar\u0131 i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehditlerden birisi de her y\u0131l duyars\u0131zca denizlere b\u0131rak\u0131lan 8 milyon ton civar\u0131ndaki (ki her dakikada bir kamyon at\u0131\u011f\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131 ile e\u015fde\u011fer miktardaki) <\/em>plastik at\u0131klar. Zira bu at\u0131klar \u00f6zellikle dalga ve g\u00fcne\u015fin etkisiyle par\u00e7alan\u0131yor. Halk aras\u0131nda naylon olarak tabir edilen plastik at\u0131k par\u00e7alar\u0131, kaplumba\u011falar taraf\u0131ndan \u00e7ok sevilen ve t\u00fcketilen deniz analar\u0131na benzediklerinden deniz kaplumba\u011falar\u0131 bunlar\u0131 yutuyor ve bir\u00e7o\u011fu bo\u011fularak ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiriyor.<\/p>\n Nesli t\u00fckenme tehdidi alt\u0131ndaki bu t\u00fcrlerin \u00fclkemiz mavi vatan\u0131, mavi sular\u0131m\u0131zda serbest\u00e7e dola\u015fabilmeleri i\u00e7in dev bir ad\u0131m at\u0131ld\u0131. 10 Haziran 2019 tarihinde s\u0131f\u0131r at\u0131k hareketinin bir par\u00e7as\u0131 olarak S\u0131f\u0131r At\u0131k Mavi Hareketi ba\u015flad\u0131. Bu projenin de hamisi yine \u00e7evreyi bir emanet olarak g\u00f6ren Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n e\u015fleri Say\u0131n Emine ERDO\u011eAN Han\u0131mefendi oldular. Evet, \u00fc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili \u00fclkemizde gerek k\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131z gerekse de denizlerimiz daha temiz daha mavi olabilsinler, bal\u0131klar, \u00e7ocuklar daha rahat y\u00fczebilsinler diye bu projeyi de s\u0131rtl\u0131yorlar. Projenin ilk bir y\u0131l\u0131 sonucunda ise pandemiye ra\u011fmen 65.000 tonu a\u015fan at\u0131k topland\u0131. Bu de\u011fer 150.000 n\u00fcfusluk bir yerle\u015fim yerinden y\u0131ll\u0131k bazda olu\u015fan evsel at\u0131k ile e\u015fde\u011fer bir miktara tekab\u00fcl ediyor.<\/p>\n Han\u0131mefendinin liderli\u011fi ve himayelerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara bir\u00e7ok sivil toplum kurulu\u015funun da deste\u011fi ile denizlerde temizlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flad\u0131. Denizlere akan plastik at\u0131klar\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in plastik po\u015fetlerin \u00fccretlendirilmesi, geri kazan\u0131m kat\u0131l\u0131m pay\u0131 ve zorunlu depozito uygulamalar\u0131 gibi \u00fclkemizde at\u0131k y\u00f6netiminde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an uygulamalara dair yasal altyap\u0131 geli\u015ftirildi.<\/p>\n Bak\u0131m ve Rehabilitasyon<\/strong><\/p>\n \u00dcreme faaliyetleri kadar \u00f6nem arz eden hususlardan birisi de bak\u0131m ve rehabilitasyon. Hatta bu durum yumurtadan \u00e7\u0131kan ve eri\u015fkin bir birey olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 %1\u2019in alt\u0131nda bulunan deniz kaplumba\u011falar\u0131 i\u00e7in daha da \u00f6nem ta\u015f\u0131yor, zira elinizde halihaz\u0131rda yeti\u015fkin bir birey var zaten.<\/p>\n Ancak yanl\u0131\u015f avlanma veya hayalet a\u011flara dolanma, plastik t\u00fcrevli at\u0131klar\u0131 yutma veya tekne gibi motorlu deniz ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7arpmalar\u0131 sonucu yaralanan deniz kaplumba\u011falar\u0131 bak\u0131ma al\u0131n\u0131yor, tedavi ediliyor ve tekrar do\u011fal ortamlar\u0131na b\u0131rak\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Uydudan Takip Ediyoruz<\/strong><\/p>\n Bu konuda hizmet veren birimlerden birisi de DEKAMER. 2009 y\u0131l\u0131ndan beri bu faaliyetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. Merkezin 2019 faaliyet raporuna g\u00f6re 2009\u2019dan bu yana 360\u2019dan fazla deniz kaplumba\u011fas\u0131 bak\u0131ma al\u0131nd\u0131. Bunlardan 200\u2019\u00fcn \u00fczerindeki kaplumba\u011fa tedavi edilerek tekrar do\u011fal ortamlar\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bu merkezin bir di\u011fer faaliyet alan\u0131 ise uydu takip ile kaplumba\u011falar\u0131 izleme. \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z da bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 destekliyor. Geli\u015ftirilen bu tarz t\u00fcr izleme programlar\u0131 ile temel hedefimiz; kaplumba\u011falar\u0131n izledikleri g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131n belirlemek ve \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi \u00e7evresel etmenlerin etkilerini de\u011ferlendirmek…<\/p>\n B\u00f6ylece denizdeki \u00f6nemli tehditleri ve b\u00f6lgeler hakk\u0131nda da bilgi sahibi olabilece\u011fiz. Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z deste\u011fi geli\u015ftirilen projeler kapsam\u0131nda \u015fu ana kadar 21 kaplumba\u011faya \u00e7ip tak\u0131larak uydudan onlar\u0131n izlenmesi ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n Tubay\u0131 \u0130zliyoruz<\/strong><\/p>\n \u0130zlenen kaplumba\u011falardan birisi de kamuoyunun da yak\u0131ndan bildi\u011fi Tuba isimli Caretta Caretta.<\/p>\n DEKAMER\u2019den sa\u011flanan bilgilere g\u00f6re Tuba, Dalyan \u00fcreme b\u00f6lgesinde tuhaf hareketler sergilemesi \u00fczerine kontrol ediliyor ve bir pervane yaras\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 tespit ediliyor. Yakla\u015f\u0131k 2 ayl\u0131k tedavi s\u00fcreci sonras\u0131nda A\u011fustos 2019\u2019da do\u011fal ortam\u0131na b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Ancak, tedavi sonras\u0131 nas\u0131l hareket edece\u011fi, g\u00f6\u00e7 yollar\u0131 gibi hususlar hakk\u0131nda bilgi almak \u00fczere kabu\u011funa bir \u00e7ip tak\u0131l\u0131yor.<\/p>\n B\u00f6ylece ser\u00fcven ba\u015fl\u0131yor. 28 A\u011fustos 2019\u2019dan beri, neredeyse bir y\u0131ld\u0131r izliyoruz Tuba\u2019y\u0131.<\/p>\n \u0130lk 2 haftada Rodos ve Marmaris\u2019e u\u011frad\u0131.\u00a0 2 ay burada kalan Tuba, Aral\u0131k’ta Yunanistan\u2019a ula\u015ft\u0131. Akabinde ise Malta a\u00e7\u0131klar\u0131nda seyretmeye ba\u015flad\u0131 Tuba. B\u00fct\u00fcn k\u0131\u015f\u0131 burada ge\u00e7irdi. \u015eu ana kadar 6.000 km yol kat etti. Dile kolay, \u00fclkemizin en bat\u0131s\u0131 ile en do\u011fusu aras\u0131nda 3 kez mekik dokumak anlam\u0131na gelir bu.<\/p>\n Yaz d\u00f6neminde ise \u0130talya’ya hareket eden Tuba, temmuz ba\u015f\u0131nda ise Adriyatik’e ge\u00e7ti. B\u00f6ylelikle Tuba, T\u00fcrkiye\u2019den Adriyatik\u2019e kadar DEKAMER taraf\u0131ndan izlenen ilk kaplumba\u011fa oldu. Burada Arnavutluk ve Karada\u011f a\u00e7\u0131klar\u0131na kadar u\u011frayan Tuba \u015fu s\u0131ralarda tekrar \u0130talya a\u00e7\u0131klar\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n Tuba bir\u00e7ok bilgi sunan teknolojik cihazlarla izleniyor ancak \u00e7ipinde bir batarya var, \u00f6mr\u00fc ne kadar uzun olursa o derece \u00e7ok izler ve bilgi sahibi oluruz.<\/p>\n Evet, tuba biri seni izliyor ve dileriz ki pilin hi\u00e7 bitmesin, tez zamanda \u00fclkemize, yuvana geri d\u00f6nesin.\u201d<\/p>\n Sizler de a\u015fa\u011f\u0131daki linkten Caretta Caretta Tuba’n\u0131n bu macera dolu yolculu\u011funa \u015fahit olabilirsiniz;<\/p>\n https:\/\/www.dekamer.org.tr\/uydu.html<\/p>\n